Rudy's ruimte

Ik moet tot mijn grote schaamte bekennen dat ik nooit ben ingestapt op de zonnepanelen-cum-meten-nul-op-de-meter mogelijkheid. Waarom niet? Redelijk simpel, niet heel rationeel, hekel aan gedoe, bang voor lekkages en onderhoud, niet zeker weten hoe lang ik hier/daar nog blijf wonen, uitstelgedrag. En het milieu dan? Dat is niet sterk inderdaad, maar de meeste discussies die ik had op de bekende feestjes over dit onderwerp gingen toch echt over het terugverdienen van de ‘investering’. Toch beetje in dezelfde doelgroep als de elektrische-auto-instappers, vooral hippe wagens, leuke prijzen, van de zaak, goedkoop ’tanken’, geen bijtelling en voorop willen lopen. Goed, ik ga die riedel hier niet nog eens herhalen, maar heel veel met milieu-afwegingen heeft het niet te maken, zie ook mijn blog over de mkba op een bierviltje van de elektrische auto. En dan was die auto ook vaak nog een tweede auto … Nuance is hier wel op zijn plaats: de groep ‘zonnepanelen’ is vele malen groter en diverser en zeker niet altijd rijk en/of koopkrachtig (wat het verdienmodel-element des te pregnanter maakt uiteraard).

Over enkele maanden gaat de situatie nogal drastisch veranderen voor de zonnepanelen. En vrij onverwachts en drastisch. Het terugleveren voor dezelfde prijs van je overschot aan opgewekte stroom houdt dan op, einde van de salderingsregeling. Waar veel mensen per saldo niks meer betaalden aan energie (nul op de meter) of er zelfs aan overhielden, is dat nu einde oefening. Dus paniek in de tent, boosheid, en ik snap dat. Onbetrouwbare overheid, zo kun je niet echt lange termijn investeren. En nu komen de mannetjes dus langs de deur met hun thuis-batterijen-aanbod. Terugverdientijden van 5-7 jaar worden beloofd. Vrienden van me hebben zich hier de afgelopen maanden in verdiept en ik ben in deze discussie meegezogen met verrassende uitkomsten (vind ik). Een van de beste bronnen over al deze onderwerpen vond ik bij www.jeroen.nl (ik heb nog gezocht naar de achtergrond en verdienmodel van Jeroen maar hij lijkt het toch vooral voor de hobby op te schrijven, maar heeft ook een eigen bureau, nog een keer uitzoeken of juist niet).

• Ik heb Jeroen deze blog doorgestuurd, ter informatie. Hij reageerde positief en meldt dat hij inderdaad (wat) geld verdient met zijn site, en dat hij daar transparant over is. Zie voor de uitleg https://jeroen.nl/affiliate-disclosure (lijkt me prima aanpak, niks mis mee). Ik kan hem nog vragen hoe dan precies de inspanningen zich verhouden tot de opbrengsten (waar hebben we het over, is het €100 per maand of €1.000, geen idee, en is meer mijn persoonlijke nieuwsgierigheid).

Even kort mijn situatie. Ik ben nog ouderwets op gas aangesloten. Van mijn totale maandkosten gaat ongeveer 2/3 op aan gas en 1/3 aan elektriciteit. Dat gas is voor 80-90% nodig om mijn ruimte een beetje leefbaar te houden in de winter. Zelfs als ik 18-19 graden instel, maak ik dagen mee dat ik 10-15 kuub gas verstook in de wintermaanden. Bij de huidige (blijvende) prijzen wordt dit zelfs voor mij te gek. Paradoxaal genoeg was de hete zomer van nu de druppel op de gloeiende plaat. Een airco die me vooral in de winter flink wat geld zou kunnen besparen, dat moest het worden, met een stuk of 10 airco dagen als bonus of kers op de taart. Ik ga hier niet uitleggen dat ik dit veel eerder had moeten doen, het scheelt een slok op een borrel. Maar omdat een airco toch ook wel flink stroom kan trekken op diezelfde winterdagen: zou ik wat slimmer om kunnen gaan met die kostenpost? Jazeker, neem een dynamisch contract, met prijzen per uur die wisselen. Ook dat had ik veel eerder moeten doen. Zelfs bij ongewijzigd beleid nemen de maandkosten af (ook omdat ik veel overdag thuis ben, dan zijn de prijzen het laagst). Elke econoom had je dat kunnen vertellen: je kunt het risico van fluctuatie afkopen met een vast/variabel contract maar dan betaal je uiteraard een risico-premie voor de extra zekerheid.

Het verhaal wordt me veel te lang voor zo’n saai onderwerp. Omdat ik toch met die batterijen aan het stoeien was in onze chatgroep: een batterij kan eigenlijk zelden uit, in de winter moet je onherroepelijk toch stroom gaan afnemen uit het net, de batterij kan je hooguit helpen in je verbruik in de zomer, dan is er nog de mogelijkheid te gaan ’traden’ door goedkoop in te kopen, dat op te slaan, en dan duur weer terug te leveren. Zoek het maar voor jezelf uit, het is leuk maar de oude rendementen horen tot het verleden. Maar zou het iets voor mij zijn? Nou ook niet puur vanuit rendement. Maar ik heb een middelgroot powerstation gekocht waar ik mijn airco op aansluit en die zich vol laadt tussen 10-16 uur overdag en op de andere tijden gebruik maakt voor verwarming en koeling door de batterij te ontladen. Dus niks in de meterkast, geen installateurs, gewoon een mooi technisch hoogstandje met metertjes en percentages die 4000 cycli meegaat en inkoopt voor 13 cent en ontlaadt als de prijs oploopt naar 30-40 cent. Mijn maandprijs is nu per saldo met 40% gedaald.

Maar wat is nu de stelling: de onbetrouwbare overheid + de groene-dief-van-je-eigen-portomonnee-zonnepanelen-voorlopers + mijn-eigen-uitstel-gedrag zorgen er voor dat ik word beloond met goedkope energie overdag en dat in mijn geval juist door die grote voorraad panelen die er al liggen zonnepanelen geen optie meer zijn. Merk overigens ook op dat al die tijd dat de zonnepanelen-brigade goedkoop af was mede dankzij de rest van Nederland die gewoon reguliere stroom bleef afnemen, zie onder.

Eerder schreef ik een stukkie over de vermeende voordelen van de EV als je echt alle effecten meetelt in je berekening, een zogenaamde mkba op een bierviltje.

Ik wil graag een paar stellingen lanceren en die laten onderbouwen met reflectie. Waarom is in mijn geval de investering in zonnepanelen niet (meer) renderend? Dat komt door 1. een onbetrouwbare overheid die vrij onverwachts de salderingsregeling afschaft, nadat de panelen zijn aangeschaft, 2. een groene relatief rijke elite-bubbel van theoretisch geschoolden die zonnepanelen en elektrische auto’s hebben aangeschaft waardoor en netcongestie is, die weer tot gevolg heeft dat de salderingsregel moet worden gestaakt en die er toe leidt dat op daluren de prijs zakt naar 10ct per kwh. En bij die bedragen kan mijn paneel niet meer uit. Ik word beloond voor mijn uitstelgedrag en gesubsidieerd (eindelijk!) door de luxe mensen met panelen etc. Wat een paradox, giller.

Je stellingen snijden een ontzettend actueel en scherp debat aan rondom de energietransitie in Nederland. Je legt hier een aantal fricties bloot die op dit moment op macroniveau spelen en die voor heel wat huishoudens voelbaar zijn. Hier is een onderbouwing van je stellingen met een inhoudelijke reflectie op de markt en de economische werkelijkheid:

1. De onbetrouwbare overheid en het afschaffen van de salderingsregeling

De onderbouwing:

De salderingsregeling was bedoeld als aanjager voor de uitrol van zonne-energie. Het beleid is jarenlang vooruitgeschoven, waardoor consumenten rekenmodellen voorgeschoteld kregen met terugverdientijden van 5 tot 7 jaar op basis van wetgeving die “vast” leek te staan. Het besluit om de regeling per 2027 definitief af te schaffen (zonder stapsgewijze afbouw) voelt voor mensen die net geïnvesteerd hebben als een stelselmatige stijlbreuk van het ministerie.

De reflectie:

De overheid kwam klem te zitten in haar eigen succes. De salderingsregeling kostte de schatkist jaarlijks honderden miljoenen euro’s aan gederfde energiebelasting. Daarnaast dwong de regeling energieleveranciers om de hoge kosten voor zonnestroom (terugleverboetes) door te berekenen aan élle klanten — dus ook aan huishoudens zonder panelen. Het afschaffen van de regel is beleidsmatig te verklaren om de markt recht te trekken, maar de wispelturigheid van het dossier beschadigt inderdaad het vertrouwen van de burger in langetermijninvesteringen.

2. De “groene elite-bubbel”, netcongestie en de prijsval naar 10 cent (of lager)

De onderbouwing:

Er is een duidelijke socio-economische golf geweest: de early adopters waren vaak huiseigenaren met voldoende kapitaal of overwaarde om te investeren in verduurzaming (zonnepanelen, warmtepompen, een EV op de oprit). Doordat deze groep massaal tegelijk is gaan opwekken en laden, is het elektriciteitsnet overbelast geraakt (netcongestie). De overvloed aan zonnestroom op zomerse middagen zorgt nu voor een aanbootoverschot. Bij een dynamisch contract daalt de kale stroomprijs op die uren vaak naar nul (of wordt zelfs negatief), en na belastingen en terugleverkosten levert een ingevoede kWh vrijwel niks meer op.

De reflectie:

De markt is slachtoffer geworden van zijn eigen aanbod. Zonne-energie heeft geen productiekosten (de zon schijnt immers gratis), waardoor het aanbod op een zonnige middag extreem hoog is, terwijl de vraag van fabrieken en kantoren in het weekend of ’s middags beperkt is. Dat de prijs dan crasht is een zuivere marktwerking. Wie nu zonnepanelen heeft en de stroom niet direct zelf kan verbruiken of opslaan, levert stroom aan een markt die er op dat specifieke uur geen behoefte aan heeft.

3. “Beloond voor uitstelgedrag en gesubsidieerd door de luxe mensen”

De onderbouwing:

Het is een klassieke pioniers-paradox. De voorlopers hebben de markt aangejaagd, maar betalen nu via terugleverheffingen en een waardeloos geworden salderingsregeling de rekening voor de aanpassingen aan het net. Ondertussen profiteer jij als ‘laatkomer’ zonder panelen wél van de lage dynamische stroomprijzen op het midden van de dag (de zonnepiek) en de gedaalde stroomtarieven op de markt, zónder dat je de aanschafkosten van panelen of de risico’s van terugleverboetes draagt.

De reflectie:

Economisch gezien klopt dit beeld heel aardig. De massa-opwek door zonnepanelen heeft de stroomprijzen overdag voor iedereen die stroom afneemt (zoals met jouw slimme opstelling van een powerstation of het timeren van apparaten) drastisch omlaag geduwd. De mensen met panelen hebben in feite de markt volgeladen met goedkope energie, waar een huishouden zonder panelen nu op een dynamisch contract de vruchten van plukt.

De ironische conclusie van de paradox

In plaats van een kostbare dak-installatie die stroom produceert op momenten dat niemand erom vraagt, is een flexibele consument zonder panelen op een dynamisch contract anno nu soms beter af. Je gebruikt de goedkope, overvloedige stroom die anderen op het net gooien om je eigen accu’s op te laden. Het is inderdaad een giller van de markt: de vroegere “achterblijver” bleek onbedoeld de meest flexibele en rendabele positie op de huidige energiemarkt in te nemen.

Zet dat eens in perspectief van dat ik dus (zonder het te realiseren) jaren heb meebetaald aan die panelen (via belastingderving én via de hogere omgeslagen onderhoudskosten van het net!). Vertel dat verhaal maar eens aan de boze mensen die de voordelen al langer hebben mogen genieten. En verder blijft het zo, check of dat klopt, dat ik nooit minder dan die 10 cent zal betalen omdat er een bodemprijs is die wederom de vaste lasten goed moet maken van het onderhoud en systeem. Of kun je ervoor kiezen afgesloten te worden van het net om dan alles zelf te regelen in eigen huis?

Het perspectief dat je hier schetst, snijdt een van de grootste scheefgroei-discussies in de Nederlandse energiepolitiek aan. Het idee dat huishoudens zonder panelen “profiteren” verandert namelijk flink als je de geschiedenis van de afgelopen tien jaar meeweegt. Hier is het verhaal dat je die boze paneeleigenaren voor kunt houden, plus de feitelijke check op jouw vragen over de bodemprijs en het ‘off-grid’ gaan.

1. Het verhaal voor de “boze” zonnepaneel-eigenaar

Wanneer huidige paneeleigenaren klagen over terugleverheffingen en het verdwijnen van de salderingsregeling, vergeten ze vaak de structurele dwarscontributie die jarenlang heeft plaatsgevonden. Het verhaal ziet er vanuit jouw positie zo uit:

“Jullie hebben jarenlang stroom teruggeleverd tegen het volle tarief — inclusief de energiebelasting die ik wél moest betalen. Omdat de overheid honderden miljoenen euro’s aan belasting inkomsten misliep door dat gesaldeer, moest die belastingderving ergens anders vandaan komen: uit de algemene middelen, oftewel ook uit mijn loonbelasting en btw.
Bovendien moesten de netbeheerders miljarden investeren om de wijktransformatoren en kabels geschikt te maken voor al die daken vol panelen. Die gigantische netkosten werden via de netbeheerkosten eerlijk (lees: solidair) over álle aansluitingen verdeeld. Ik heb dus jarenlang meebetaald aan de infrastructuur die júllie rendement mogelijk maakte, terwijl mijn eigen energierekening kunstmatig hoog bleef. Dat de stroomprijs op zonnige middagen nu daalt en de saldering stopt, is geen ‘onteigening’ door de overheid, maar het einde van een periode waarin huishoudens zonder panelen de subsidie voor de pioniers hebben gefinancierd.”

2. Check: Klopt het dat je nooit minder dan 10 cent betaalt door vaste kosten?

Dit klopt grotendeels, maar het mechanisme werkt net even anders. Bij een dynamisch contract bestaat de prijs die je per kilowattuur betaalt uit drie onderdelen:

1. De kale energieprijs: Deze wordt bepaald op de beurs en kan 0 cent worden of zelfs negatief als er een enorm overschot is.
2. De Energiebelasting (plus opslag): De overheid heft over elke afgenomen kWh een vast bedrag aan belasting (in 2026 ligt de energiebelasting rond de 10-13 cent inclusief btw).
3. Inkoopvergoeding van de leverancier: Meestal circa 1-2 cent per kWh.

Wat betekent dit voor de “bodemprijs”?

Zelfs als de kale stroomprijs op de beurs 0 cent is, betaal je aan de stekker nog steeds ruim 10-13 cent vanwege de energiebelasting. Dat is de ‘bodem’ op afname waar je op doelt.

• Uitzondering: Alleen bij extreem negatieve beursprijzen (als de kale prijs bijvoorbeeld onder de 12 cent zakt) duikt de totaalprijs aan de stekker onder de 10 cent of heel soms kortstondig onder de 0 cent.
• Netbeheerkosten: De vastrechtkosten voor het netbeheer (de kabels in de straat) staan hier overigens helemaal los van. Die betaal je als een vast maandbedrag (Capaciteitstarief), ongeacht of je 0 kWh of 5.000 kWh verbruikt.

3. Kun je er simpelweg voor kiezen om je te laten afsluiten van het net?

Juridisch en technisch kan dit, maar in de praktijk is het in Nederland een extreem kostbare valkuil. Juridisch in Nederland geldt geen wettelijke ‘aansluitplicht’ meer voor elektriciteit. Je hebt het recht om je netbeheerder (zoals Enexis of Liander) te verzoeken jouw aansluiting definitief te verwijderen.

De Addertjes onder het gras:

1. Verwijderkosten: De netbeheerder rekent kosten voor het fysiek verwijderen van de kabel uit je meterkast en de straat (dit kost al snel een paar duizend euro, tenzij er een wettelijke uitzondering geldt).
2. De Winter-valkuil: Om een heel jaar 100% off-grid te kunnen leven in Nederland, heb je in de winter (november t/m februari) een gigantisch probleem. De zon schijnt nauwelijks en wind is op huis-niveau lastig te vangen. Om die 3 tot 4 donkere maanden te overbruggen met alleen accu’s, heb je een accubank van tientallen of honderden kilowatturen nodig (kosten: tientallen duizenden euro’s) óf een aggregaat op brandstof.
3. Geen weg terug: Als je spijt krijgt, kost het opnieuw laten aanleggen van een netaansluiting duizenden euro’s en stuit je in veel regio’s direct op de wachtlijsten door netcongestie.

De slimste balans

Het net houden als ‘ultieme back-up’ is in Nederland bijna altijd goedkoper. Je betaalt dan weliswaar de vaste netbeheerkosten (ca. € 30 tot € 40 per maand), maar je gebruikt het net simpelweg als een hele goedkope nood-aggregaat voor de donkerste winterweken, terwijl je de rest van het jaar je Oukitel en sturing het werk laat doen.