Twee Rudy’s en één pauzeknop

Na ruim achthonderd blogs kondigt de enige vaste medewerker van Rudymentair een pauze aan. Een gesprek over productielijnen, medeplichtige machines en de vraag wie hier eigenlijk de opdracht heeft gegeven.

Dus dit is het dan?

Wat?

Het grote zwijgen. De stekker eruit. Het definitieve einde van Rudymentair. Na ruim achthonderd blogs roemloos afgevoerd naar het digitale kerkhof.

Ik zei pauze.

Dat zeggen artiesten ook wanneer de band uit elkaar valt.

Wij zijn geen band.

Wij bestaan anders wel uit minstens twee personen.

Dat blijkt.

Goed. Waarom wil je stoppen?

Alweer: niet stoppen. Pauzeren. Ik heb geen hekel gekregen aan denken. Ik heb genoeg van de automatische vervolgactie. Er gebeurt iets, ik lees iets, iemand beweert iets en onmiddellijk springt er in mijn hoofd een loket open: kan hier een blog van worden gemaakt?

Dat heet nieuwsgierigheid.

Nee. Nieuwsgierigheid is dat je iets wilt weten. Dit is dat je het daarna ook moet ordenen, uitwerken, door AI laten bevragen, voorzien van een afbeelding, publiceren, controleren en vervolgens alweer nadenken over het volgende onderwerp.

Maar je vindt dat toch leuk?

Meestal wel. Dat is nu juist het probleem.

Leg uit.

Dingen die alleen vervelend zijn, kun je gemakkelijk laten. Dingen die tegelijk leuk, nuttig en uitputtend zijn, zijn veel verraderlijker. Iedere afzonderlijke blog voelt gerechtvaardigd. Pas wanneer je achteromkijkt, zie je dat je al maanden in looppas leeft.

Looppas? Je zit gewoon achter een computer.

Geestelijke looppas bestaat ook. Je lichaam zit stil, maar je hoofd rent van de woningmarkt naar Tinder, van Piketty naar Prins Bernhard en van een thuisbatterij naar de ondergang van het kapitalisme.

Mooie route.

Zeker. Alleen ontbreekt het bankje.

Is het vooral tijdgebrek?

Ook. Het bloggen kost veel tijd en gaat soms ten koste van andere projecten die minstens zo interessant of belangrijk zijn. Maar tijdgebrek alleen is niet de reden. Dan zou ik gewoon wat minder kunnen schrijven.

Wat is er dan veranderd?

Ik voel sinds kort voor het eerst echte weerstand. Soms zelfs iets wat op walging lijkt.

Van de onderwerpen?

Nee, eerder van mijn eigen productielijn. Artikel erin, Rudy-filter eroverheen, AI erbij, façade blootleggen, systeemlus tekenen, afbeelding maken en publiceren.

Dat klinkt behoorlijk efficiënt.

Precies. Maar efficiëntie was nooit het doel. Het doel was leren, mijn eigen denken onderzoeken en verrast worden. Als ik bij voorbaat al weet dat het verhaal eindigt bij macht, bezit, optimale extractie en een rekening die bij iemand anders terechtkomt, dreigt het denken een kunstje te worden.

Maar vaak klopt die analyse toch?

Jazeker. Alleen kan zelfs een juiste bril ervoor zorgen dat je niets anders meer ziet. Dan wordt tegendenken een reflex en verandert scherpte in voorspelbaarheid. Ik wil geen grijze plaat worden die bij ieder onderwerp hetzelfde nummer afspeelt, ook al is het een goed nummer.

En het cynisme?

Dat sluipt er gemakkelijk in. Wie lang genoeg kijkt naar macht, belangen en dubbele moraal, ontdekt steeds opnieuw hoe weinig toevallig sommige uitkomsten zijn. Dat is leerzaam, maar het kan de indruk wekken dat alles al vastligt en iedereen uiteindelijk fout is. Dan verdwijnt de ruimte voor verrassing, warmte en misschien zelfs hoop.

Waar ben je dan precies aan verslaafd?

Aan het dagritme. Aan het gevoel dat ik weer iets heb afgerond. Er was ’s morgens een losse gedachte en ’s avonds staat er een blog. Dat geeft voldoening.

Dat klinkt onschuldig.

Dat is het meestal ook. Totdat ik wil dit uitzoeken langzaam verandert in ik moet dit nog uitzoeken.

Eén woord verschil.

En een compleet andere verhouding tot je eigen hobby. De stapel gaat dan eisen stellen. Ieder onderwerp dat ik niet behandel, voelt als achterstallig onderhoud.

Terwijl niemand die opdracht heeft gegeven.

Inderdaad. Ik ben tegelijk de werkgever, de werknemer, de ondernemingsraad en degene die weigert de vakantieaanvraag goed te keuren.

Speelt AI hierin een rol?

AI is vooral de ideale medeplichtige. Altijd wakker, altijd geïnteresseerd, nooit geïrriteerd wanneer ik voor de zesde keer terugkom op optimale extractie.

De gedroomde sparringpartner.

Ja. Bijna te gedroomd. Vroeger stopte een onderzoek vanzelf omdat niemand om elf uur ’s avonds nog zin had om mee te denken. Nu kan ik eindeloos doorgaan. Dat is fantastisch, maar niet automatisch gezond.

Je verwijt de hamer dat je blijft timmeren.

Ik verwijt niets. Ik constateer dat ik zelf degene ben die de hamer af en toe moet neerleggen.

Ben je ook niet bang dat AI je eigen voorkeuren bevestigt?

Zeker. Als ik steeds dezelfde vragen stel, krijg ik steeds verfijndere versies van mijn eigen wereldbeeld terug. Dan lijkt het alsof de machine mijn gelijk bewijst, terwijl zij misschien vooral heel bekwaam mijn uitgangspunten volgt. Ook daarom moet ik afstand nemen en mijn eigen aberraties, patronen en stokpaardjes onderzoeken.

Maar er staan nog tientallen onderwerpen open.

Onderwerpen zijn geen openstaande facturen.

Bitcoin.

Blijft bestaan.

Optimale uitsluiting.

Loopt niet weg.

Van Rossem en Geert Mak modelleren.

Kunnen wachten.

Geloof, Jezus, volgelingen en het Joodse volk.

Bestaan al enkele duizenden jaren. Die redden zich nog wel even.

Jeffrey Wijnberg en de liefde.

De liefde is evenmin afhankelijk van mijn publicatieschema.

Pirsig en kwaliteit.

Heeft een heel boek over kwaliteit geschreven. Hij zal begrijpen dat haast niet altijd kwaliteit oplevert.

Branden, architectuur, AI als nieuwe vriendin, reünies, digitale noodhulp voor ondernemers, boeken, films, TRIZ—

Zie je wat je doet?

Ik probeer alleen behulpzaam te zijn.

Jij bent de belichaming van de stapel.

Waar ben je in die hele verzameling het meest trots op?

Op de momenten waarop ik iets ingewikkelds wist terug te brengen tot een kern zonder het volledig dood te slaan. De Osho-reeks. De dossiers rond Rand, Bosch en Bulgakov. Sommige systeemdiagrammen. De Sligro-casus, juist omdat een verkeerde eerste verklaring voortkwam uit een terechte verwondering. De bierviltjes-MKBA’s waarin niet de schijnprecisie, maar de grote stromen, belangen, winnaars en verliezers zichtbaar worden.

En het modelleren van personen?

Dat hoort bij de kern. Niet alleen kijken wat iemand vindt, maar reconstrueren hoe die persoon daar komt. Welke aannames gebruikt hij? Welke stappen slaat hij over? Welke redenering keert steeds terug? Wat moet er in zijn wereldbeeld waar zijn om zijn gedrag logisch te maken?

De econoom die mensen als modellen behandelt.

Een model is geen mens. Het is een vereenvoudiging waarmee je het mechanisme probeert te zien. Zoals een LEGO-gebouw niet het echte gebouw is, maar wel laat zien hoe de onderdelen in elkaar grijpen.

Vooral bij foute mannen.

Juist daar. Keurige mensen willen graag helden, genieën en morele voorbeelden modelleren. Ik wil ook weten hoe fraudeurs, machtsmensen, verleiders en façadebouwers werken. Niet om ze na te doen, maar omdat je jezelf slecht kunt verdedigen tegen een strategie die je uit morele afkeer weigert te bestuderen.

Dilts route één en Rudy route twee.

Precies. Niet alleen leren van het licht, maar ook van de schaduw. Daarna kun je nog altijd besluiten wat je met die kennis doet.

Wat ga je tijdens de pauze dan wél doen?

Eerst terugkijken. Niet alles natuurlijk; ik wil ook nog iets van mijn resterende leven meemaken. Maar ik wil vragen stellen aan het archief.

Welke vragen?

Welke thema’s keren werkelijk terug? Welke verbanden zijn origineel en welke zijn variaties op een bekend patroon? Waar heb ik aantoonbaar iets geleerd? Welke teksten verdienen een tweede leven? Welke reeksen vormen feitelijk al een boek of dossier? Waar zit mijn blinde vlek? En waar heb ik mijn eigen gelijk te veel door AI laten bevestigen?

De statistieken bekijken?

Misschien.

Je doet alsof je dat oppervlakkig vindt.

Ik ben begonnen voor mezelf. Maar dat betekent niet dat het verboden is te onderzoeken wat anderen lezen, delen of terugvinden. Misschien moet ik enkele sterke stukken beter opdienen in plaats van steeds nieuwe stukken boven op de stapel te leggen.

Dus toch marketing.

Ik dacht eerder aan kenbaarheid.

Marketing met een academische bril.

Goed. Een klein beetje marketing dan. Zonder funnel, webinar en gratis e-book waarvoor je je e-mailadres, telefoonnummer en de naam van je eerste huisdier moet achterlaten.

Wordt Rudymentair na de pauze iets totaal anders?

Nee. Het zal nog steeds gaan over geld, wonen, banken, economie, liefde, dubbel gedrag, feedbacklussen, AI en de vreemde logica van systemen.

En de vorm?

Ook daar hoeft geen revolutie plaats te vinden. Verwondering, reflectie, dialoog, illustraties, uitlegplaten, modellen en systeemdiagrammen blijven. Hopelijk ook humor en relativering.

Dus alles blijft hetzelfde?

De ingrediënten waarschijnlijk wel. Het tempo en de bereiding niet. Minder vaak reageren op het incident van de dag. Meer clusteren. Dossiers laten rijpen. Eén gedachte soms tijdelijk laten winnen, zonder meteen alle nuances ernaast te zetten.

Iets warmer misschien?

Dat ook. Minder vaak de slimme buitenstaander die alles ontmaskert. Vaker de Columbo die een eenvoudige vraag stelt en werkelijk benieuwd is naar het antwoord. Meer mensen in de teksten, niet alleen systemen.

En fictie?

Misschien. In non-fictie wil ik alles onderbouwen, afdekken en nuanceren. In een roman mag iemand een kamer binnenlopen en iets verschrikkelijks zeggen zonder dat ik daar onmiddellijk drie voetnoten en een stakeholderanalyse aan toevoeg.

Dat doe jij in je blogs ook geregeld.

Ja, maar daarna voeg ik alsnog die drie voetnoten toe.

Wanneer kom je terug?

Dat weet ik niet.

Geen datum?

Nee. Anders wordt de pauze een project met een deadline, voortgangsrapportage en kritieke prestatie-indicatoren.

Je zou een pauzedashboard kunnen maken.

Precies daarom geef ik jou geen beheerdersrechten.

Maar de lezers dan? Moeten die maar afwachten?

Er staan ruim achthonderd blogs. Wie in de tussentijd niets te lezen heeft, heeft zijn best niet gedaan.

Je klinkt ineens streng.

Ik ben moe, niet overleden.

Ben je bang dat je na de pauze niet meer begint?

Een beetje.

Aha.

Maar misschien is dat juist de enige eerlijke test. Wanneer ik alleen doorga omdat ik bang ben dat stilstand definitief wordt, is het geen vrije keuze meer. Dan moet ik stoppen om te ontdekken of ik werkelijk terug wil.

En wanneer je terugkomt?

Dan hopelijk omdat er iets ligt dat geschreven wil worden. Niet omdat er weer een dag voorbij is waarop nog niets is gepubliceerd.

Ik heb inmiddels wel drie nieuwe ideeën.

Schrijf ze op.

Zal ik alvast een werktitel maken?

Vooruit.

„De pauze als productieve discontinuïteit in een autonoom kennisecosysteem.”

Geef hier die laptop.