Rudy's ruimte

DISCLAIMER: dit zijn rekensommen en in de praktijk moet het allemaal nog maar gaan blijken!!

In het kort: de volgorde van – airco kopen, – dynamisch energiecontract met timers, – thuisbatterij, – automatische switch zorgt voor een halvering van mijn energienota.

Bottom-line

€3.000 naar €1.478 = 50,7% eraf, vrijwel precies gehalveerd. Die halvering komt niet uit de lucht vallen. De nota halveert — en dat is misschien wel de kern van het hele verhaal. Van €3.000 naar €1.478 per jaar is 50,7% eraf. Niet “een paar honderd euro besparen,” maar de rekening vrijwel exact door twee delen. Dat cijfer verdient het om hardop uitgesproken te worden in plaats van te verdwijnen in de stapeling van kleinere posten.

Maar die halvering is niet vanzelf gegaan, en dat verdient evenveel nadruk als het resultaat zelf. Voordat er ook maar één stap in dit stuk werd gezet, lag er al huiswerk: met een verbruiksmeter ben ik vrijwel elk apparaat in huis langsgegaan om te zien wat er nu eigenlijk trekt. Dat leverde twee kanten op. De vriezer bleek een stille stroomvreter en is vervangen voor een kleiner, zuiniger exemplaar. De koelkast daarentegen bleek — tegen de intuïtie in dat alles ouds automatisch inefficiënt is — nog verrassend goed, en is dus gewoon blijven staan. Daarnaast is de CV/vloerverwarmingspomp op een timer gezet, en zijn er uit-schakelaars gekomen voor de sluipverbruikers, actief tijdens de nacht en bij afwezigheid. De 744 kWh vaste basislast en 218 kWh standby-lekken waarmee dit hele stuk rekent, zijn dus geen ongemoeide, doorsnee cijfers — het zijn de resultaten van dat traject. Zonder die meetsessie was het startpunt van dit hele verhaal een ander, hoger getal geweest, en had elke stap erna er anders uitgezien.

In de vorige blog beschreef ik mijn energie-@home-strategie als slapende late instapper. Laat ik ook voor mezelf nog eens de stappen in de tijd doornemen die me tot deze beslissing hebben gebracht:

1. Iemand die het vanaf de zijlijn een beetje volgde, deels destijds ook ingegeven door mijn (werk gerelateerde) opdrachten. Voor mij was het te veel gedoe, ik stelde uit, en het kwam er nooit van om bijvoorbeeld zonnepanelen te kopen. Wat waarschijnlijk meespeelde was dat ik ‘op feestjes’ (ook zo’n uitdrukking) meestal de verkeerde mensen over dit fenomeen hoorde praten, ging over apparaten in je meterkast, volgen op je mobiel, elke dag finetunen en vooral geld besparen als sport. De mensen die ook een Tesla als 2e auto hadden zeg maar … (allemaal smoesjes natuurlijk).
2. Toen enkele jaren geleden met name de gasprijzen uit het dak gingen en ik voor de lol eens ging meten waar dat verbruik van gas naartoe ging, begon ik me zorgen te maken. Ook hier dus toch prijsgedreven argwaan. Op sommige dagen in de winter verstookte ik 10-15 kuub gas en dan hield ik het qua temp in voornamelijk één of twee ruimtes bescheiden, zeg 19 graad. € 30 per dag dus. Ik ontdekte ook dat het overige gas (warm water en koken) nauwelijks meetelde in de nota. Ook in de zomer lag het verhaal qua gas natuurlijk stil.
3. Ik ontdekte ook dat de gas-gekoppelde electra (de cv-ketel en de pomp van de vloerverwarming) ook nogal wat energie verbruikten, zelfs bij stilstand of standby. Toen had ik dus al zo’n meetapparaat om de stroom per stopcontact te meten en ben ik alles in het huis gaan langslopen. Ik kocht een andere kleinere vriezer, ik kocht stopcontact-timers (om bijvoorbeeld de pomp voor de vloerverwarming in de zomer nog maar 1 keer per dag te laten draaien om langdurige stilstand te voorkomen), ontdekte nog een maar vergeten ouderwetse lampjes (koelkast!) en verving die alsnog door led. Allemaal kleine dingen zeker in vergelijking tot de gas-afname, maar blijkbaar was ik me meer dan bewust van de oplopende kosten en wat ik zelf kon betekenen.
4. Toen gebeurde er een hele tijd niets. Tot deze hete zomer en ik zoiets had van ‘allemaal leuk en aardig, in de winter moet ik hier al kou lijden en een dikke trui aan doen, maar met deze hitte wordt het me te gek’,ben ik gaan kijken naar airco’s. En zeker had ik al gehoord en gelezen dat verwarmen met de airco goedkoper is dan verwarmen met gas. Dit verhaal is kort: opeens besloot ik enkele hete dagen geleden een nieuw airco te laten installeren in de grotere ruimte waar ik het meest ben. Het verdienmodel is een no-brainer, de terugverdientijd is zelfs met 40 hete dagen geweldig. Dit had ik met terugwerkende kracht eerder kunnen en moeten doen. Wat ik niet wist: de jaarkosten voor het koelen (hier eigenlijk de bonus van de airco) kost verrassend weinig, denk aan €50-75 per jaar aan stroom.
5. De volgende stap is het oversluiten van een ‘gewoon vast/flexibel energiecontract’ naar dynamisch per uur. Want de airco gebruikt uiteraard relatief veel energie (soms 1000-1500W en dan weer 500-800W etc) en gaat in de nieuwe situatie een belangrijke post op de nota vormen. Als ik dan toch met name overdag verwarm en verkoel dan is een dynamisch contract ook een no-brainer. Zeker als je in staat bent om overdag ook je zware apparaten te laten draaien, is deze keuze nagenoeg altijd voordelig (uitzonderingen als je overdag niet thuis bent en gedwongen bent in de piekuren af te nemen). In de spreadsheet hieronder werk ik overigens alle opties en stappen financieel uit.
6. Hoe zit het dan met in de avonden verwarmen of koelen? Toch interessant als je overdag bijna gratis stroom kunt inkopen (letterlijk voor 0 cent, maar onder de 11-12 cent kom je niet vanwege de verplichte belastingen, ook weer zo’n eye-opener, ik betaal nu dus meestal alleen nog belastingen over een gratis product!! en ter herinnering: ik krijg die stroom voor 0 cent omdat de hele wereld wél zonnepanelen heeft geïnstalleerd!). Ze komen overal langs met aanbiedingen voor de thuisbatterij en opgeklopte terugverdientijden, trap er niet in, na de ineenstorting van de markt voor zonnepanelen spelen de energie-cowboys in op je angsten en praten je een te dure thuisbatterij aan. Aan de andere kant, soms zijn de batterijen aangenaam in prijs en ik vind het ook wel leuk wat te experimenteren. Dus ook weer in een oogwenk een vette batterij gekocht, vooraf wat gerekend over de sweet spot aan vermogen die ervoor zorgt dat ik 80% van de tijd buiten de piekuren toch ‘gratis’ energie heb voor mijn airco.
7. Een van de laatste stappen, als je dan toch bezig bent, is voorkomen dat de batterij zodra die leeg is tijdens de piekuren als een dolle gaat bijladen (met 1800W opname) net als je dat niet wilt. Op dat moment wil je als je dan toch stroom nodig hebt liever rechtstreeks uit het net en niet meer dan nodig. De goedkoopste oplossing is om dan met de hand de stekkers om te wisselen van batterij naar net. Of om een automatische switch te kopen die zelf signaleert hoe het zit. Ik rekende uit dat zelfs deze kleine ingreep ongeveer €75 per jaar bespaart. Het lukte met niet om een redelijk geprijsde ATS (automatic transfer switch) te vinden en besloot bij wijze van experiment er zelf eentje te maken, zie foto’s. Ik kan dat laatste zeker niet aan iedereen aanraden, er zijn veel haken en ogen, maar op dit moment werkt het zoals ik wil maar ik houd de vinger aan de pols qua veiligheid. Kosten in mijn geval voor de diy-switch, circa €15 aan onderdelen, voor een pre-made exemplaar betaal je al snel €40-60 en ook dan zul je zelf stekkers en draad moeten monteren en iets van een kastje om het in te bouwen. Maar ook dan is het een rendements-tip.

Hieronder alle stappen uitgerekend naar rendement en te bekijken in een spreadsheet.

UPDATE 4-8-2026: hier is wat ik al voorspelde, wacht af tot we een jaar verder zijn voor de echte uitkomsten. Het batterij-model heeft te optimistisch gerekend met de winterperiode waar de ‘spread’ tussen dal- en piek-prijs op een dag stuk kleiner is dan in de zomer waar de zonnepanelen van de daken branden. Ik heb alles opnieuw laten doorrekenen uiteraard. Voor mijn halvering van de kosten maakt het weinig uit, er gaan enkele procenten af van de genoemde 50%. De terugverdientijd van de batterij wordt wel wat lager, eerder 6-7 jaar, maar omdat dit maar een klein deel van het totaal is valt de schade mee. En ik ben overigens zelf diegene geweest die deze slordigheid heeft ontdekt, dus wederom: blijf wel opletten met AI.

Wat is dat nou voor een lelijk lomp apparaat in je kamer? Draagbaar zei je? Haha, nou succes ermee. Dat klopt helemaal, het staat vrij dominant in de kamer en verweg stoppen valt niet meer gezien de kabels (maar ga ik over nadenken). En dan maakt ie ook nog af en toe herrie met van die irritante ventilatoren. Ach, het is een beetje de hobby en het experiment. Qua rendement is dit niet de topper van het stel (dat waren de airco en het dynamische contract). Toch zou ik hem binnen 4 jaar terug kunnen verdienen, misschien deels omdat ik zelf kan schuiven met het aanzetten van apparaten (nou ja daar staat weer tegenover dat omdat ik vaker thuis ben ook vaker overdag moet verwarmen en koelen …) en dat is best okay. Ik dacht hem nog eventueel mee te kunnen nemen voor off-grid tripjes maar daar moet ik nog wat nachten over slapen. De bovenste unit heeft een capaciteit van 2028kwh en heeft 230V aansluitingen, de onderste is een extra batterij-pack die uit de bovenste wordt gevuld/geleegd en is ook 2028kwh. Je kunt in totaal 8 apparaten stapelen dus je kunt wel even vooruit in dat geval. Alle denkbare apparatuur kan ie aan, tot 3200Watt meen ik. Zou minimaal 10 jaar mee moeten kunnen gaan, 4000 oplaad-cycli volgens boekje (waar mijn binnen-accu in de camper er maar 500 heeft, ik voorspel dan ook dat dat soort accu’s die je ook nog maar 50% mag ontladen gaat verdwijnen).

Hier een foto tijdens het maken van mijn eigen diy-switch. De basis is een simpel dubbelpolig relais die schakelt op een trigger van 12V. Die 12V wordt gevoed met een simpel plugin adaptertje uit de rommeldoos die op de accu is aangesloten. Ik heb een vertraging ingebouwd van ongeveer 2 seconden om grote schakelstromen te voorkomen. Niet geschikt voor je computer maar voor de airco en tv geen probleem. Zie het als een prototype, ik houd dit de komende maanden goed in de gaten, inmiddels is het allemaal wat netter en in een kastje/verpakking opgeborden. Don’t do this at home!

Opvallend: met AI (en ik heb 4 modellen geprobeerd, ook DeepSeek) wilde me hier niet of maar beperkt helpen. Te gevaarlijk, niet zelf doen. Ondanks dat ik jarenlang met hoogspanning in buizenversterkers heb gewerkt! Wat hier natuurlijk achter zit is dat je ook geen diy goedkope bommen mag maken en wie weet wat er allemaal nog meer aan instructies aan deze tools is meegegeven. Zelfs toen ik het allemaal zelf had uitgedokterd wilde AI een net schema NIET voor me maken.

Dit is het idee. Ik wil dat de 220V die uit de batterij (met omvormer) komt altijd de norm is. Pas als de batterij echt leeg is dan wil ik overschakelen op de energie uit het net. De batterij wordt alleen opgeladen tijden daluren, dus het gaat om de combi: batterij leeg, toch energievraag, piekuren waar de switch zijn werk doet.

Drie knoppen, één rekensom: wat airco, accu en een dynamisch contract elk afzonderlijk opleveren

Een vast energiecontract is, economisch gezien, een verzekeringspolis. De leverancier neemt het prijsrisico van je over en rekent daar een premie voor — niet uit vriendelijkheid, maar omdat hijzelf moet inkopen op een markt die van uur tot uur beweegt en die onzekerheid moet afdekken. Wie dat risico zelf terugneemt, hoort in theorie die premie terug te verdienen. Maar alleen als je ook daadwerkelijk iets doet met de prijsschommelingen die daarbij horen. Zonder flexibiliteit is een dynamisch contract gewoon een gok met extra stappen. Bij mij komt die flexibiliteit uit drie plekken tegelijk, en het is verleidelijk om ze op één hoop te vegen tot één trots eindcijfer. Dat doe ik hier niet. Ik knip de rekensom in drie stukken die elk hun eigen mechanisme hebben, en die stuk voor stuk moeten kunnen standhouden. Als er een zwakke schakel in zit — en die is er — dan moet die zichtbaar blijven, niet wegpoetsen in een gemiddelde.

Uitgangspositie

Oud, vast contract, €0,30/kWh vlak, gas €1,35/m³: 2.500 kWh stroom, 1.500 m³ gas. Variabele energiekosten €2.775 per jaar (de volledige nota, inclusief vaste leverings- en netbeheerkosten, komt uit op ongeveer €3.000 — het verschil is precies wat je zou verwachten aan vastrecht).

Stap 1 — Het contract zelf, nog zonder airco of accu

Stel dat er niets verandert aan huis, alleen het contract. Twee dingen gebeuren dan.

Ten eerste: alles wat toch al continu draait — koelkast, router, vriezer, de standby-lekken — profiteert van het simpele feit dat een dynamisch contract, gemiddeld over alle uren van het jaar, goedkoper uitpakt dan een vast tarief. De ANWB rekent voor dat soort onstuurbaar constant verbruik met €0,27/kWh tegenover de €0,30 van een vast contract — dat cijfer is het gerealiseerde gemiddelde dat ANWB-klanten in 2025 daadwerkelijk betaalden, niet een theoretische berekening voor iemand die exact 24/7 vlak verbruikt. Dat verschil zit ‘m in precies die risicopremie uit de inleiding: hij verdwijnt zodra jij het risico zelf draagt, ook als je er verder niets actief mee doet.

Eén kanttekening daarbij, want de klassieke aanname “’s nachts is het goedkoop” klopt niet meer zomaar. Het goedkope venster wordt tegenwoordig vooral door zonne-overschot veroorzaakt, en dat concentreert zich rond het middaguur — zo’n 10 tot 16 uur, precies de bandbreedte die ik zelf ook waarneem. ’s Nachts schijnt er geen zon; het aanbod hangt dan af van wind, en zonder wind kan de nachtprijs best hoog uitvallen. Het reële beeld is dus eerder een smal goedkoop venster van 6 uur tegenover een breed duurder blok van 17 tot 10 uur de volgende ochtend — avondpiek én nacht samen. Voor continu verbruik dat evenveel trekt in elk van de 24 uur betekent dat: 6 goedkope uren tegen 18 duurdere. Of dat precies op €0,27 uitkomt is dus zelf ook een aanname, geen vaststaand feit — ik laat ‘m staan omdat het de beste beschikbare referentie is, niet omdat hij tot op de cent is geverifieerd.

Ten tweede, en dit is de grotere post: doordat ik vaak thuis ben/werk, kan ik het merendeel van het piekverbruik — wasmachine, droger, strijkbout, soldeerstation — gewoon overdag draaien in plaats van ’s avonds. Ik schat die verschuiving op 70% daluren tegenover 30% piek (17-21 uur), tegen respectievelijk €0,15 en €0,35–0,40 per kWh. Gewogen komt dat uit op €0,2175/kWh, tegenover de vlakke €0,30 die ik vroeger overal betaalde.

Dit is de besparing die er al zou zijn geweest zonder één euro te investeren — puur door thuis te zijn overdag en van contractvorm te wisselen. De rest van het verhaal draait om apparatuur die daarbovenop komt.

Stap 2 — De airco vervangt het gas

Hier zit de eigenlijke hefboom, en die zit ‘m niet in de prijs per kWh maar in de omzetting. Gas verbranden is warmte máken; een warmtepomp is warmte verplaatsen, en dat tweede kost fysiek veel minder energie per afgeleverde kilowattuur warmte. Bij een COP van ongeveer 4,5 levert elke kWh elektriciteit zo’n 4,5 kWh warmte op — gas kan dat principieel niet evenaren, hoe efficiënt de ketel ook is. Concreet: het gasverbruik daalt van 1.500 naar 250 m³ (douchen en koken, plus een marge voor de dagen dat de airco het niet alleen redt). Dat scheelt €1.687,50 op de gasrekening. De CV-pomp en -ketel hebben minder te doen — nog eens €54 op wat er in stap 1 nog overbleef. Daar tegenover staat 2.400 kWh nieuwe stroomvraag voor de airco, en in deze stap reken ik die nog tegen het kale dynamische tarief van €0,27 — dus zonder dat er al slim wordt ingekocht. Dat kost €648.

Tegenover een investering van €2.500 (inclusief installatie) is dat een terugverdientijd van ruim twee jaar — en dat is zonder dat er ook maar één cent accu-optimalisatie in zit. Dit is de post die het hele project draagt. Wat hier niet in zit, en niet zou moeten: koelen in de zomer. De oude situatie kende geen actieve koeling, dus elke kWh die de airco ’s zomers aan koelen besteedt is een echte nieuwe kostenpost, geen herverdeling van iets dat er al was. ANWB rekent voor een split-/monoblock-airco op normale stand met gemiddeld 1 kWh per uur; bij zo’n 40 zomerse dagen en 6 uur gebruik per dag kom je op 240 kWh per jaar. Grotendeels in daluren/zonuren getankt (€0,15) is dat €36,-; op het kale dynamische gemiddelde (€0,27) €65,-. Bescheiden, zeker vergeleken met de rest van de rekensom, maar wel een orde grootte hoger dan een eerste, te optimistische inschatting op basis van een te laag aangenomen vermogen. Het hoort in het plaatje thuis als ontsparing, niet als besparing die ik gemakshalve wegdefinieer.

Stap 3 — De accu koopt goedkoop in

De laatste stap is het powerstation: het laadt op in daluren of bij negatieve prijzen en levert de airco zijn stroom, in plaats van dat die airco gewoon trekt uit het net op het moment dat er warmte nodig is — wat neerkomt op het kale dynamische tarief uit stap 2. Het verschil tussen die €0,27 en het daluurtarief van €0,15 is €0,12 per kWh, op 2.400 kWh — €288 per jaar. Dat is de kleinste van de drie hefbomen, en niet toevallig. De marge waar de accu op handelt is smal: het verschil tussen een gemiddeld dynamisch uur en een goedkoop dynamisch uur, niet het verschil tussen gas en een warmtepomp, en niet het verschil tussen een vast en een variabel contract. Reken je daar nog een reëel round-trip-verlies van pakweg 12% bij op (laden en ontladen kost nu eenmaal iets), dan zakt de jaarbaat naar zo’n €245.

Tegenover een investering van €1.100 is dat een terugverdientijd van 4 tot 4,5 jaar. Binnen de opgegeven levensduur (ruim 10 jaar of 4.000 cycli) is dat prima — over de hele levensduur staat er netto zo’n €1.700 tot €1.800 aan winst tegenover de aanschaf. Maar vergeleken met de 2,3 jaar van de airco is dit een middelmatige belegging, geen slimmigheid die het project draagt. Sterker: als de airco er niet had gestaan, was er voor die accu amper een verdienmodel geweest — hij handelt namelijk uitsluitend in het prijsverschil op de stroom die de airco toch al nodig heeft. De accu is een verfijning bovenop infrastructuur die zichzelf al bewijst, niet een zelfstandige business case.

Bij elkaar opgeteld

Investering: €2.500 (airco) + €1.100 (accu) = €3.600. Gecombineerde terugverdientijd: 2,6 jaar. Dat cijfer verhult wel iets — het is de airco die het merendeel van die snelheid levert; de accu duwt het net iets verder omlaag, maar zou op zichzelf, zonder de airco erachter, geen project zijn geweest om over naar huis te schrijven. De les zit ‘m niet in het eindtotaal, maar in waar het vandaan komt: één verandering (het contract) is in feite gratis geld dat op tafel lag zodra ik thuis kon werken; één verandering (de airco) wint doordat hij fysiek iets anders doet dan zijn voorganger; en één verandering (de accu) verdient een bescheiden marge op een prijsverschil dat er zonder de andere twee amper was geweest. Drie knoppen, drie verschillende soorten rendement — en het is de moeite waard om ze uit elkaar te houden voordat je een investeringsbeslissing baseert op het gemiddelde.

Conclusies

De airco had eerder gemoeten. Terugverdientijd van 2,3 jaar op een investering van €2.500, en dat zonder ook maar iets aan tariefslimmigheid — puur op de COP-omzetting van gas naar warmtepomp. Van de drie knoppen is dit de enige waarvan de businesscase op zichzelf staat, los van de rest van het verhaal. Had ik dit tien jaar geleden geweten, dan had de ketel toen al plaatsgemaakt.

Het dynamische contract had ook eerder gemoeten — met een aantekening. Zonder er een apparaat bij te kopen ligt er al €140 per jaar klaar, puur door thuis te zijn overdag. Maar dat is precies de voorwaarde: onderzoek van BNR/AD naar een heel jaar dynamische tarieven liet zien dat 80% van de huishoudens er juist op achteruitgaat, omdat ze de flexibiliteit niet hebben of niet gebruiken. Het advies “stap over op dynamisch” is dus geen algemeen advies — het is een advies voor wie al de vrijheid heeft om zijn verbruik te verplaatsen. Bij mij was die vrijheid er, ik gebruikte hem alleen nog niet.

De accu is interessant, maar het zwakste jongetje van de klas — financieel én praktisch. Terugverdientijd van 4 tot 4,5 jaar tegenover 2,3 voor de airco: positief, ruim binnen de levensduur, maar geen slimmigheid om enthousiast over te worden. En dat is niet het hele verhaal. Het ding staat ook gewoon ergens — niet elegant, een blok kunststof met kabels dat een plek in huis opeist die je liever aan iets anders zou geven. En de ventilatoren laten van zich horen zodra hij aan het laden of ontladen is, wat tijdens een filmavond bepaald geen verbetering is. Een investering met een acceptabel rendement op papier kan in de praktijk toch een ding zijn waar je een beetje omheen leeft.

Koelen is relatief goedkoop — goedkoper dan ik zelf had ingeschat, en goedkoper dan de intuïtie doet vermoeden. €36 tot €65 voor een heel zomerseizoen komt niet doordat airco’s zo zuinig zijn, maar doordat Nederland simpelweg weinig dagen kent waarop je ‘m echt nodig hebt (zo’n 40 per jaar). Het aangename gevoel van een koel huis in juli blijkt geen dure gewoonte te zijn — het is een paar tientjes, niet een paar honderd euro.

En verder: de headline-cijfers (€1.521 per jaar, 2,6 jaar terugverdientijd gecombineerd) zijn waar, maar verbergen dat de drie onderliggende mechanismen niets met elkaar te maken hebben — het ene is gedragsverandering, het andere is fysica, het derde is arbitrage op een smalle marge. En de rekensom zelf had onderweg meerdere correcties nodig: een eerste, te lage inschatting van het koelvermogen, een aanname die ongemerkt vast- en dynamisch-tarief door elkaar haalde, en een blinde vlek voor het feit dat “’s nachts is goedkoop” niet meer automatisch klopt. Niets daarvan verandert de conclusie wezenlijk, maar het is een goede herinnering dat een eerste rekensom — ook een zorgvuldige — een startpunt is, geen eindstation.