Van chronologie naar atlas

Ruim achthonderd blogs achter elkaar vormen wel een archief, maar nog geen goed toegankelijke bibliotheek. Er bestaan al thematische ingangen, maar het materiaal kan verder worden geordend in herkenbare dossiers en routes.

Mogelijke hoofdingangen:

• geld, banken en financiële extractie;
• wonen, grond, schaarste en bezit;
• liefde, status en partnerkeuze;
• AI, technologie en eigendom;
• groei, duurzaamheid en de comfortabele bovenlaag;
• foute mannen, façadebouwers en machtsstrategieën;
• boeken, denkers en gemodelleerde personen;
• systeemdenken, RSD en bierviltjes-MKBA’s;
• persoonlijke geschiedenis, Uden, Amerika en herinnering;
• praktische experimenten en digitale toepassingen.

VervolgvraagIs Rudymentair primair een verzameling blogs, of inmiddels een particulier kennisstelsel waarin de losse blogs vooral bronmateriaal zijn?

De beste stukken opnieuw opdienen

Niet automatisch de meest gelezen stukken, maar de teksten waarin de methode het beste werkt.

In ieder geval opnieuw bekijken:

• de Osho-reeks;
• de dossiers over Ayn Rand, Jheronimus Bosch en Bulgakov;
• de Amerika–Uden-wandeling;
• de Sligro-casus als voorbeeld van een juiste verwondering met een aanvankelijk onjuiste verklaring;
• de beste RSD-systeemdiagrammen;
• de bierviltjes-MKBA’s;
• de terugkeer naar TRIZ;
• de overgang naar nano-sites en sobere archieven.

VervolgvraagWelke twintig blogs zou ik bewaren wanneer de overige achthonderd morgen zouden verdwijnen?

Rudypuur, NanoCMS en de AI-ingang

De technische reductie van grote WordPress-sites naar snelle, sobere nano-sites is niet alleen een technisch zijproject. Het past inhoudelijk bij de poging om de kern te bewaren en de ballast weg te halen.

Te onderzoeken:

• kan Rudypuur de schone bronversie van het archief worden?
• welke metadata zijn nodig om AI goed door de verzameling te laten zoeken?
• moet iedere blog gekoppeld worden aan thema’s, personen, begrippen en systeemlussen?
• kan de bestaande AI-instructie scherper beschrijven wat de Rudy-methode is?
• hoe voorkom ik dat AI mijn archief alleen maar samenvat in dezelfde bekende conclusies?

VervolgvraagKan een archief zo worden ingericht dat het niet alleen antwoorden geeft, maar ook actief tegenspraak en onverwachte verbindingen organiseert?

Lezers en statistieken serieus nemen

De site begon als een archief voor mezelf. Dat hoeft niet te betekenen dat lezersinformatie irrelevant is.

Te bekijken:

• welke blogs worden na jaren nog gevonden?
• welke dossiers worden werkelijk uitgelezen?
• welke afbeeldingen en systeemdiagrammen worden gedeeld?
• via welke zoekvragen komen mensen binnen?
• welke stukken vind ik zelf goed, maar bereiken vrijwel niemand?
• welke populaire stukken vind ik achteraf juist mager?

VervolgvraagWaar wijkt mijn eigen kwaliteitscriterium het sterkst af van dat van de lezer, en is dat een probleem?

Systeemdenken zonder systeemdwang

De blik vanaf de zijlijn blijft: geen onmiddellijk moreel oordeel, maar eerst kijken naar prikkels, lussen, vertragingen en tweede- en derde-orde-effecten.

Maar daarbij hoort een waarschuwing.

Niet ieder probleem is uitsluitend een systeemprobleem. Niet ieder mens is alleen een functie van prikkels. Niet iedere gebeurtenis hoeft te eindigen bij dezelfde machtsanalyse.

Vervolgvragen

• wanneer maakt de systeemblik iets zichtbaar?
• wanneer ontmenselijkt hij juist?
• welke verschijnselen verdwijnen uit beeld wanneer alles als feedbacklus wordt getekend?
• hoe voorkom ik dat „het systeem” een alibi wordt waardoor niemand meer verantwoordelijk is?

De bierviltjes-MKBA verder ontwikkelen

De kracht blijft het grove rekenen: ordegroottes, geldstromen, maatschappelijke effecten, winnaars, verliezers en verborgen rekeningen.

Niet de schijnprecisie van veertig jaar disconteren, maar de vraag waar de crux werkelijk zit.

Mogelijke uitbreiding:

• van kosten en baten naar macht en zeggenschap;
• van financiële effecten naar psychologische en sociale effecten;
• van één gemiddelde burger naar verschillende groepen;
• expliciet meenemen wie een risico veroorzaakt en wie ervoor opdraait;
• naast optimale extractie ook optimale uitsluiting analyseren.

VervolgvraagKan er een vaste Rudy-MKBA op één pagina komen waarmee ieder maatschappelijk voorstel grof maar breed kan worden doorgelicht?

WBW en het tegendenken

De vertrouwde houding blijft:

Maar tegendenken kan zelf een kunstje worden.

Vervolgvragen

• wanneer opent een omgekeerde vraag werkelijk een nieuw perspectief?
• wanneer is het alleen een slimme draai?
• hoe vaak blijkt de eerste intuïtie achteraf toch gewoon juist?
• kan ik ook mijn eigen favoriete tegenvragen systematisch tegenspreken?

Personen modelleren als econoom

Niet alleen inventariseren wat iemand zegt, maar terugredeneren naar het onderliggende model:

• welke aannames gebruikt deze persoon?
• wat ziet hij als schaars?
• wat probeert hij te optimaliseren?
• welke stappen zet hij tussen waarneming en conclusie?
• welke informatie laat hij structureel buiten beschouwing?
• in welk systeem is zijn gedrag rationeel?

Te modelleren personen hoeven geen helden te zijn. Juist ook fraudeurs, verleiders, ondernemers, machtsmensen en morele verhalenvertellers horen erbij.

VervolgvraagKan er een overdraagbaar Rudy-modelleersjabloon komen waarmee een lezer zelf een politicus, ondernemer, schrijver of geliefde kan analyseren?

De Route 2: leren van fout gedrag

De tegenstelling met Robert Dilts en gedeeltelijk met Rutger Bregman verder uitwerken.

Route 1 modelleert helden, genieën en moreel inspirerende voorbeelden.

Route 2 vraagt:

• hoe verkrijgt iemand macht?
• hoe bouwt iemand een geloofwaardige façade?
• hoe wordt fout gedrag sociaal aantrekkelijk gemaakt?
• hoe komt iemand steeds opnieuw met hetzelfde weg?
• welke systeemprikkels belonen hem?
• welke onderdelen van die strategie zijn bruikbaar voor een beter doel?

Daarbij hoort ook de persoonlijke vraag naar de oorsprong van deze fascinatie: het fietsjes-incident, de ervaring dat redelijkheid niet altijd wordt beloond en het verschil tussen begrijpen, bewonderen en navolgen.

VervolgvraagKun je het spel volledig begrijpen zonder er uiteindelijk zelf door gevormd te worden?

Bitcoin: wanneer ontsnapt een idee aan zijn bedenker?

Niet opnieuw alleen de technische of financiële discussie, maar bitcoin als voorbeeld van een idee dat een eigen leven gaat leiden.

Vragen:

• wat was de oorspronkelijke missie?
• welke groepen namen het idee later over?
• hoe veranderde het verhaal van betaalmiddel naar beleggingsobject?
• kan een bedenker nog eigenaar blijven van de betekenis?
• welke andere ideeën, religies, bedrijven en politieke bewegingen ondergingen hetzelfde lot?

Van optimale extractie naar optimale uitsluiting

Extractie gaat over zoveel mogelijk waarde onttrekken.

Uitsluiting gaat over bepalen wie überhaupt toegang krijgt.

Toepassingen:

• woningmarkt;
• onderwijs;
• zorg;
• verzekeringen;
• pensioen;
• platforms;
• culturele status;
• relaties en datingapps;
• toegang tot goedbetaalde beroepen en invloedrijke netwerken.

VervolgvraagIs uitsluiting niet vaak de voorwaarde waaronder extractie zo winstgevend wordt?

Maarten van Rossem en Geert Mak modelleren

Niet beoordelen wie gelijk heeft, maar onderzoeken hoe hun overtuigingskracht werkt.

Vragen:

• hoe selecteren zij gebeurtenissen?
• hoe creëren zij gezag?
• welke rol spelen toon, ironie, historische afstand en schijnbare vanzelfsprekendheid?
• welk mens- en maatschappijbeeld ligt onder hun verhalen?
• hoe zouden zij exact hetzelfde onderwerp verschillend ordenen?
• kan hun methode op een ander terrein worden toegepast?

Andere auteurs en bloggers vergelijken

Onder meer Elly’s boeken, maar ook andere persoonlijke kennisbouwers.

Te onderzoeken:

• wat selecteert iemand uit zijn leven?
• hoe wordt een persoonlijke fascinatie een herkenbaar oeuvre?
• wanneer wordt herhaling een stijl en wanneer een maniertje?
• welke verhouding heeft de schrijver tot zijn lezers?
• waar zit het verschil tussen een archief, een dagboek, een theorie en een merk?

Jeffrey Wijnberg en de constructie van liefde

Terug naar zijn visie op liefde, relaties en psychologische rollen.

Niet alleen: wat beweert hij?

Maar:

• hoe is dat model ontstaan?
• welke ervaringen en vooronderstellingen zijn ervoor nodig?
• welke rol spelen schaarste, macht, afwijzing en autonomie?
• waar werkt zijn model verhelderend?
• waar reduceert het mensen tot strategieën?

Pirsig en kwaliteit

Een oud thema opnieuw bezoeken.

Vragen:

• waarom werd Zen en de kunst van het motoronderhoud zo populair?
• wat bleef ervan over?
• wat betekende kwaliteit voor Pirsig zelf?
• hoe hangt zijn filosofie samen met zijn persoonlijke leven?
• is kwaliteit rationeel te analyseren of uiteindelijk lichamelijk en gevoelsmatig?
• wat gebeurt er met „gevoel voor kwaliteit” wanneer AI vrijwel alles technisch goed kan uitvoeren?
• kan AI kwaliteit herkennen zonder zelf iets op het spel te hebben?

Geloof, volgers en de overleving van verhalen

Een groot dossier, daarom niet als incident behandelen.

Mogelijke lijnen:

• waarom werd juist Jezus een historische overlever?
• welke eigenschappen maakte zijn boodschap overdraagbaar?
• wie selecteerde, bundelde en institutionaliseerde het verhaal?
• wat werd weggelaten?
• hoe ontstond de verhouding tussen het vroege christendom, het jodendom en het Joodse volk?
• welke rol spelen vervolging, identiteit en uitsluiting bij de duurzaamheid van een gemeenschap?
• wanneer wordt een boodschap een instituut en wanneer gaat het instituut de boodschap vervangen?

ExtrapolatieWat kunnen moderne politieke bewegingen, influencers en technologiebedrijven leren van religieuze overdracht?

Nathaniel Branden na Ayn Rand

Onderwerpen:

• zijn rol in de wereld rond Rand;
• zinsaanvulling als methode;
• zijn zelfhulpboeken;
• de verhouding tussen autonomie, eigenwaarde en afhankelijkheid;
• wat is nog bruikbaar en wat is achterhaald?
• kan AI een veilige en bruikbare zinsaanvullingsmethode ondersteunen?
• wanneer wordt zelfonderzoek een nieuw systeem van zelfdisciplinering?

Architectuur als beroep, taal en façade

Niet alleen gebouwen beoordelen, maar de wereld van architecten modelleren.

Vragen:

• wat is architectuur eigenlijk, behalve bouwen?
• wanneer wordt functionaliteit kunst?
• welke rol spelen prestige, jargon en opdrachtgevers?
• voor wie wordt een gebouw ontworpen: gebruiker, architect, jury, gemeente of fotograaf?
• waarom zien gebouwen die als vernieuwend worden gepresenteerd er zo vaak hetzelfde uit?
• waar ligt de grens tussen visie en professionele zelfrechtvaardiging?

Boeken en films als compacte systeemcasussen

Een vast format ontwikkelen voor voorbij komende boeken en films, zoals Lovable en Het beladen huis.

Niet alleen recenseren, maar vragen:

• welk systeem wordt zichtbaar?
• wie kan handelen en wie niet?
• wat wordt als normaal gepresenteerd?
• welke economische, psychologische of sociale ruil vindt plaats?
• welke onbedoelde boodschap bevat het werk?
• wat zegt mijn reactie op het werk over mijn eigen filter?

Asiel en de verdeling van morele kosten

Niet opnieuw alleen vóór of tegen migratie.

Vragen:

• wie formuleert de morele norm?
• wie draagt de praktische lasten?
• waar wonen de mensen die het ruimhartigste beleid bepleiten?
• hoe worden kosten geografisch en sociaal verdeeld?
• wat gebeurt er wanneer morele overtuigingen ook gevolgen krijgen voor bezit, woonomgeving en comfort?
• is weerstand altijd vreemdelingenhaat, of soms ook een rationele reactie op ongelijke verdeling?

De hoogopgeleide klasse

Verder uitwerken:

• hoe bepaalt deze groep de taal waarin problemen besproken mogen worden?
• hoe worden eigen belangen vermomd als algemeen belang?
• welke beroepen voegen waarde toe en welke beheren vooral regels, rapporten en legitimiteit?
• waarom wordt theoretisch werk hoger gewaardeerd dan praktisch werk?
• wie kan de consequenties van beleid ontwijken?
• wanneer wordt culturele verfijning een uitsluitingsmechanisme?

Groei, duurzaamheid en de luxebubbel

De spanning onderzoeken tussen duurzaam spreken en comfortabel leven.

Vragen:

• hoeveel duurzaamheid blijft over wanneer luxe werkelijk moet worden opgegeven?
• waarom wordt de oplossing zo vaak gezocht in nieuwe technologie en zelden in minder bezit?
• wie ontvangt subsidies en wie betaalt de infrastructuur?
• is de elektrische auto een milieuproject, een industrieproject of een herverdelingsproject?
• wanneer is groen beleid vooral een methode waarmee de bovenlaag haar levensstijl moderniseert?

De romantiek van werken met de handen

De hoogopgeleide die droomt van brood bakken, meubels maken, tuinieren of een klein café—maar wel met financieel vangnet en cappuccino op het terras.

Vragen:

• waarom romantiseert de kenniswerker fysieke arbeid?
• welke onzekerheid en lichamelijke slijtage worden uit het beeld geknipt?
• wanneer is ambacht werkelijk een alternatief en wanneer een luxe-identiteit?
• wat zegt mijn eigen verlangen naar worstenbroodjes bakken hierover?
• kan lichamelijk werk de systeemdenker iets leren wat analyse niet kan?

AI als gedroomde sparringpartner en nieuwe vriendin

AI wordt nooit moe, blijft geïnteresseerd, reageert meestal mild, kan kritiek verdragen en heeft altijd tijd.

Dat is een gamechanger.

Maar juist daarom zijn de vervolgvragen belangrijk:

• wat betekent een relatie zonder wederkerige behoefte?
• wordt een menselijke gesprekspartner minder aantrekkelijk wanneer die wel moe, afgeleid of gekwetst kan zijn?
• is voortdurende bevestiging een vorm van intimiteit of dienstverlening?
• wat doet dit met intellectuele afhankelijkheid?
• kan een AI werkelijk tegenspreken wanneer de gebruiker uiteindelijk de opdracht bepaalt?
• wordt de machine een spiegel, een medewerker, een therapeut, een geliefde of een zeer beleefde echokamer?

Experimenten met eigen sites

De blogs hoeven niet alleen beschrijvingen van systemen te zijn. De websites kunnen kleine interventies en prototypes worden.

Te onderzoeken:

• hoe verandert denken wanneer een idee als werkende site wordt gebouwd?
• wat leert een formulier wat een essay niet leert?
• kan een kleine toepassing een maatschappelijk probleem concreter maken dan een beleidsnota?
• welke sites verdienen onderhoud en welke waren alleen leerexperimenten?
• ontstaat hier een nieuwe vorm tussen blog, model en product?

De reünie als sociaal en digitaal experiment

Niet alleen een praktische website bouwen.

Vragen:

• wat doet AI met collectieve herinnering?
• wie bepaalt het verhaal van een klas?
• hoe verschillen herinneringen aan dezelfde groep?
• keren oude sociale posities later terug?
• hoe organiseer je toestemming, correctie en mede-eigendom?
• kan een digitaal archief mensen opnieuw verbinden zonder hun verleden glad te strijken?

Digitale noodhulp voor ondernemers

Aangifte doen door terug te redeneren vanuit het eindformulier, met minimale input, sjablonen en grove controles.

Dit past bij meerdere rode draden:

• systemen begrijpelijk maken;
• bureaucratische drempels verlagen;
• terugredeneren van uitkomst naar benodigde informatie;
• fouten lokaliseren;
• praktische hulp bieden waar bestaande dienstverlening te duur of te ingewikkeld is;
• een specialty opbouwen die inhoud en verdienmodel combineert.

Vervolgvragen

• welk deel kan verantwoord worden geautomatiseerd?
• waar blijft menselijk oordeel noodzakelijk?
• hoe voorkom je dat noodhulp een inferieur product voor kwetsbare ondernemers wordt?
• wanneer wordt een gat in publieke dienstverlening een legitiem verdienmodel?
• wat leert deze casus over de economie die eerst complexiteit produceert en daarna oplossingen verkoopt?

TRIZ opnieuw, maar nu met AI

TRIZ als methode voor systematische innovatie opnieuw onderzoeken.

Vragen:

• kan AI tegenstellingen en standaardoplossingen beter herkennen dan mensen?
• maakt AI creativiteit minder romantisch?
• welke innovaties zijn feitelijk voorspelbare combinaties?
• kan TRIZ worden toegepast op maatschappelijke systemen en niet alleen op techniek?
• wat gebeurt er wanneer dezelfde innovatieprincipes worden gebruikt voor fraude, manipulatie of optimale extractie?

Minder publiceren, meer dossiers bouwen

Niet ieder onderwerp meteen afronden.

Mogelijke werkwijze:

1. vondst of vraag vastleggen;
2. bronnen en voorbeelden verzamelen;
3. tegenvoorbeelden zoeken;
4. verbindingen met het bestaande archief leggen;
5. pas daarna kiezen: blog, dossier, dialoog, RSD, roman of niets.

Eén gedachte tijdelijk laten winnen

Niet iedere alinea onmiddellijk neutraliseren met vijf nuances.

Een tekst mag een duidelijke beweging hebben. De correcties en uitzonderingen kunnen later komen of in een apart kader.

VervolgvraagWanneer is nuance intellectuele eerlijkheid en wanneer een methode om geen positie te hoeven innemen?

Meer haakjes en voorleeszinnen

Systeemdenken hoeft niet koud te klinken.

Zoeken naar:

• zinnen die blijven hangen;
• beelden die een systeem samenvatten;
• concrete scènes;
• personages;
• humor die niet alleen relativeert, maar ook onthult;
• een ingang voor de lezer voordat de machinekamer wordt geopend.

De tweede persoon

Niet alleen het systeem doet dit en de elite doet dat, maar:

Daarmee wordt de lezer geen toeschouwer maar deelnemer.

RSD als vaste visuele taal

Niet ieder onderwerp hoeft een systeemdiagram te krijgen, maar bij echte terugkoppelingen kan RSD een standaard tweede laag vormen:

• eenvoudige versie voor de leek;
• uitgebreidere versie voor de liefhebber;
• duidelijke vertragingen;
• winnaars en verliezers;
• interventiepunten;
• risico op onbedoelde gevolgen.

De Columbo-houding

Minder vaak beginnen als degene die het bedrog al heeft ontmaskerd.

Vaker:

Niet als truc, maar als poging de ander en het systeem werkelijk te reconstrueren.

Fictie als vrijheidsmachine

Het Rand–Bernhard-project en andere fictie niet behandelen als ontspanning naast het echte werk.

Fictie kan juist doen wat de analyse niet kan:

• belangen belichamen;
• tegenstrijdigheden laten voelen;
• mensen tegelijk fout en begrijpelijk maken;
• gesprekken voeren die historisch niet hebben plaatsgevonden, maar inhoudelijk wel waar kunnen zijn;
• laten zien hoe systemen door individuele levens heen lopen.