De afgelopen weken ben ik druk bezig geweest met de overgang van de ene naar de andere hosting provider. Ik vond dat ik te weinig mogelijkheden had bij de ene en dat het na bijna 20 jaar tijd was voor een nieuwe meer technisch georiënteerde partij. Het is een te lang verhaal om hier te vertellen, misschien een andere keer, maar zoals altijd duurt dat veel langer dan je denkt, kost het meer tijd en gaat er van alles mis. Tussendoor regelmatig spijt gehad van mijn beslissing, maar eind goed al goed, ik denk dat het allemaal is overgezet en weer werkt als vanouds met voor mij meer mogelijkheden. Een van de bijvangsten is dat ik zowel slimmefinanciering als blokjesenpijltjes inmiddels ook in een nano-versie beschikbaar heb. Want de versies van nu draaien op WordPress en is uiterst onderhoudsgevoelig, zo lukte het me niet om een oude versie die ik netjes had geback-upt terug te zetten. Oorzaak bleek achteraf een Thema (dat is WP-taal voor hoe het spul eruit komt te zien, de vormgeving dus) te zijn dat niet meer bestond, de zaak loopt vast en het lukte zelfs niet meer om er als administrator bij te komen. Uren en uren verder (nutteloze tijd) komt er dan wel weer een oplossing in zicht. Geen blogs dus in die tijd, een achterstand van to-do dingetjes die groter is dan ooit.

Een andere bijvangst is dat ik vele blogs uit het verleden noodgedwongen weer voorbij zag komen. Zo kwam ik op een favoriet thema uit dat verleden namelijk ‘hoe (super-) rijkdom ontstaat’. Ik heb oa stukken geschreven over het boek van Jos van Hezewijk en van Sam Wilkin. Beiden gaan over hetzelfde onderwerp maar steken het net anders in. En dan net op zo’n moment komt er een ander interview voorbij over een Amerikaan die onlangs zijn nieuwe boek over oligarchen heeft gepubliceerd. Nog nooit zijn de verschillen in ongelijkheid zo groot geweest als in onze tijd! In dat nieuwe boek (The blind spot, moet ik nog lezen) legt Jeffrey Winters uit hoe deze superrijken dat voor elkaar spelen.

Zo kwam ik op het idee dat je niet langer de twee bekende bandieten hebt waar Olson over spreekt (meerdere keren hier behandeld). Dus niet alleen de rondtrekkende/rovende bandiet en de op een plek blijvende stationaire bandiet. Nee de 3e en modernste bandiet werkt wereldwijd (niet stationair maar ook niet rondtrekkend) is overal aanwezig met onzichtbare tentakels en houdt zich verborgen voor overheden en belastingdiensten en trekt op lobby-achtige wijze aan de politieke touwtjes. Het is de fluïde bandiet. Afijn, we krijgen weer een heerlijk positief verhaal over de wereld van de rijken, hoe ze dat niet voor elkaar krijgen door hard te werken en innovatief te zijn. En zoals Winters beweert wordt het er niet beter op. De nieuwe open wereld met dito grenzen geeft de sluwerikken van deze aarde nog meer tools in handen hun doelen te bereiken.

Ik vraag me bijna af of we een 3e soort bandiet hebben. Eerst de rovende/reizende daarna de stationaire. Olson termen zoals je weet. Maar dit is een nieuwe categorie namelijk die wereldwijd tentakels heeft en niet aan een plek is gebonden. Zich verhullend met constructies en advocaten en lobbies, onzichtbaar en alom aanwezig. Hoe zouden we die kunnen noemen en hoe zou dat aanvullend of verrijkend zijn voor de Olson theorie. Zet dat in een verklarende tabel.

Olson’s centrale paradox was dat de stationaire bandiet — hoe parasitair ook — maatschappelijk functioneel werd: zijn eigenbelang dwong hem de bevolking te laten produceren. De staat als getemde roofridder. De fluïde bandiet doorbreekt die paradox definitief. Hij heeft geen encompassing interest meer: zijn kosten (belastingderving, democratische erosie, klimaatexternalities) worden afgewenteld op staten en burgers die hij niet bewoont. Hij profiteert van de stationaire orde — rechtsstaat, infrastructuur, stabiele valuta — zonder eraan bij te dragen. Daarmee is hij in Olson’s logica gevaarlijker dan de roofridder: die was tenminste zichtbaar en kon worden verslagen. De fluïde bandiet is juridisch onzichtbaar, geografisch ongrijpbaar, en paradoxaal genoeg democratisch gelegitimeerd — zijn constructies zijn legaal, zijn lobby is transparant, zijn donaties zijn toegestaan. De aanvulling op Olson: een vierde variabele naast geweld, territorium en tijdshorizon — namelijk constructie: de mate waarin de bandiet zijn extractie verbergt achter juridische architectuur. Hoe hoger de constructiegraad, hoe lager de zichtbaarheid, hoe kleiner de maatschappelijke tegendruk.

Jeffrey Winters — kernstellingen uit het interview (2026)

Centrale these

We leven in de meest ongelijke samenleving in de menselijke geschiedenis. Niet ondanks de democratie, maar mede dóór de manier waarop oligarchen die democratie hebben leeggehaald.

Over oligarchen

Oligarchen zijn mensen wier primaire doel het beschermen en uitbreiden van vermogen is. Vrijwel uitsluitend mannen. Niet nieuw als fenomeen — maar ze zijn er nooit zo goed in geslaagd als nu. De term is niet langer voorbehouden aan Rusland: ook in westerse democratieën groeit hun macht structureel.

Over de ongelijkheid

De ratio tussen de rijksten en de gemiddelde burger bedroeg in Rome 16.000:1. In de VS nu 140.000:1. Die ongelijkheid is in vijftig jaar exponentieel toegenomen — en is ongekend in de moderne geschiedenis.

Over het mechanisme: de Wealth Defense Industry

Oligarchen beschermen hun vermogen via een professioneel ecosysteem van fiscalisten, vermogensbeheerders en juristen. Zij bouwen zogeheten Large Partnerships — netwerken van trusts, bedrijven en individuen. Vijftien jaar geleden bestond zo’n constructie uit 56.000 partners, nu uit 500.000. Een spiegelpaleis dat legaal en nagenoeg ondoordringbaar is.

Over politieke beïnvloeding

Geld is het instrument. Drie personen doneerden samen 500 miljoen dollar aan Trumps campagne. De belastingdienst wordt uitgekleed — niet toevallig, want de ambtenaren die werden ontslagen werkten juist aan de complexe dossiers van oligarchen. De gemiddelde burger betaalt 20–30% belasting; oligarchen 1–3%.

Over framing als wapen

De erfbelasting werd omgedoopt tot “death tax” — een retorische move die brede volkswoede organiseerde tegen een maatregel die vrijwel uitsluitend oligarchen trof. Succesvol lobbyen werkt via taal, niet via feiten.

Over historische correctiemomenten

Oligarchen zijn kwetsbaar bij grote schokken: na WO1 en WO2 werden vermogens aangeslagen, kartels opgebroken, toptarieven van 90%+ ingevoerd. De financiële crisis van 2008 had dat potentieel — maar de “Politics of Preparation” ontbrak. In plaats van aanpakken werden oligarchen gecompenseerd. Na 9/11 liet de SAR-wetgeving zien hoe snel het anders kan — als de politieke wil én de voorbereiding er zijn.

Winters’ focus

Niet de individuen (Musk, Bezos, Zuckerberg) maar de structuren die zij bouwen. De gezichten wisselen elke generatie — de architectuur blijft.

Als reminder en achtergrond een oudere synthese van Van Hezewijk/Wilkin