767 Musk modus
Bij toeval las ik het bericht over een nieuw boek over fenomeen Elon Musk. Ik schreef er al lang geleden over. In het kader van mijn destijds bedachte manier om ondernemerschap nader te duiden en ik nam Musk als voorbeeld om dat te testen. De site ‘Wait but Why’ van Tim Urban was voor mij destijds ook bron van inspiratie. Urban werd destijds ook uitgenodigd door Musk om een kijkje in de keuken te komen nemen (ook dat is bijzonder, de openheid). Ook hier op rudymentair is deze meneer al een paar keer langs gekomen. Ondanks mijn cynische blik op ondernemerschap (nee, ze zijn niet van de innovaties, nee ze zijn niet van de concurrentie) vond ik Musk een uitzondering. Juist jij was niet iemand die hoog kwam overvliegen en een goed idee van een nerdy uitvinder wegkaapte en met de eer ging strijken. Anders dan een Philips, Edison, of Steve Jobs. De kracht van die figuren zat meer in het slim stelen en het spul van een mooie verpakking voorzien, opschalen, er een bedrijf van maken. Musk zou ik eerder willen vergelijken met Tesla. Wat ik van Tesla heb gelezen: een echte uitvinder, met de voeten in de klei, rijk geworden maar ook weer arm, ook bestolen, niet erkend zoals hij erkend had willen worden, een origineel denker die naar de legende gaat met geheimen zijn graf is ingegaan (mythe-vorming). Dat de elektrische auto van Musk Tesla is genoemd, is beslist geen toeval.
Dat beeld over Musk is sinds die tijd wel veranderd. Niet dat Musk nu ineens geen ‘genie’ meer is, maar wel dat hij ook hele andere kanten heeft. Ik ben er nog niet uit, hoe het zit, wat er speelt, maar zijn missie is (volgens mij) altijd geweest dat hij de mensheid een alternatief buiten de aarde wil geven, al zijn ideeën zijn daarom heen te clusteren. Van het meedraaien in een bankconcept (Paypal, miljoenen verdienen om daarna het echte werk te kunnen doen), tot space-verkenningen, satellieten in omloop brengen, accu-fabrieken, alles hoort bij een groter plan. Dat Musk zich ook met politiek, bestuur, openbare macht zou gaan bemoeien en dat hij Twitter/X zou gebruiken als platform, dat had ik niet voorzien. Voor velen is hij van zijn voetstuk gevallen, een opportunist, een gevaarlijke gek die zich rechts-extremistisch uit etc. En toch .. het is niet strijdig met zijn missie. Musk kiest simpelweg voor die route die hem het minst in de weg legt op weg naar dat grote doel, of dat nu links is of rechts, het is hier toch allemaal tijdelijk. En opportunisme, dat is eigen aan alle ‘goede’ ondernemers.
Afijn, dat boek moet nog verschijnen, maar de eerste zoveel pagina’s worden als een lekkermakertje gepresenteerd en ik zie een aantal infographics staan die me meteen aanspreken. De analyse van Musk lijkt hier verder te gaan dan (ver-)oordelen en heeft een ‘systemische’ insteek. Later zal ik het boek gaan lezen, maar voor nu een voorproefje met AI obv de tekst die ik nu heb en de overeenkomsten en verschillen met wat ik eerder over Musk bracht.
Het boek is nog niet op de markt, dus nog niet kunnen lezen, maar dit plaatje komt uit de preview die op de site van de uitgever is te vinden. Hopelijk toegestaan deze bron hier over te nemen, het lijkt me een appetizer om het boek juist zelf te gaan lezen. De archetypen, de infographic, de fasen, de systemische blik, het zal niet verwonderen dat dit me aanspreekt en ik het niet kan laten liggen. Net als bij Trump geldt bij Musk, er zit meer achter dan je denkt, simpelweg wegzetten als mafkees lost niks op, kijk liever wat verder en verwonder je over wat er speelt.
Hieronder zet ik links de visie van de auteurs van Musk Modus en rechts jouw eigen insteek. Daarna volgt een evaluatie: waar jouw route sterk is, waar het nieuwe boek iets toevoegt, en hoe je je oude Musk-studie opnieuw kunt oppakken.
| Thema | Visie auteurs Musk Modus | Jouw insteek |
|---|---|---|
| Kernvraag | Niet: wie is Musk psychologisch? Maar: welk patroon van handelen zien we? De auteurs willen weg van “genie of gevaar” en kijken naar modi: terugkerende gedragsstanden. | Niet: is Musk goed of fout? Maar: past zijn latere politieke en platformmacht nog binnen zijn oorspronkelijke missie? Jij zoekt continuïteit achter de schijnbare draai. |
| Hoofdbeeld van Musk | Musk als combinatie van Superheld, Superster en Supersloper: bouwer, icoon en ontregelaar. | Musk als missiegedreven ondernemer die alles clustert rond een groot doel: de mensheid een alternatief buiten de aarde geven. |
| Verklaring van gedrag | Gedrag ontstaat uit fasen en archetypen: Denker, Strijder, Heerser. Dezelfde energie kan eerst productief zijn en later ontsporen. | Gedrag is instrumenteel-opportunistisch: Musk kiest wat zijn route naar het grote doel het minst belemmert. Links/rechts is voor hem secundair. |
| Rol van missie | De missie is belangrijk, vooral in de Marsmodus: grote eindbeelden, onmogelijke doelen, multi-planetaire beschaving. Maar missie is niet genoeg om alles te verklaren. | De missie is de sleutel. PayPal, SpaceX, Tesla, batterijen, Starlink, AI: allemaal onderdelen van één groter plan. |
| Rol van aandacht | Aandacht is een eigen modus: Spektakelmodus, Stormmodus, Alfamodus. Musk wordt niet alleen zichtbaar door succes; zichtbaarheid wordt zelf een machtsmiddel. | Aandacht is bij jou eerder een afgeleide: nodig om kapitaal, talent, steun en invloed te mobiliseren. Het nieuwe boek maakt aandacht centraler. |
| Rol van macht | Macht concentreert zich via imperiumbouw: verticale integratie, horizontale invloed, exponentiële impact. De infographic op p. 4 toont Musk als ecosysteem rond data, defensie, energie, AI, politiek en publieke opinie. | Macht is nodig om de missie niet te laten blokkeren. Maar jouw bredere bloglijn maakt duidelijk: zodra private macht publieke infrastructuur raakt, wordt ondernemerschap systeemmacht. |
| Politiek en X/Twitter | Politiek, publieke opinie en X zijn geen randzaken meer. Ze horen bij de latere Supersloperfase: publieke ruimte, instituties en narratieven worden zelf strijdtoneel. | Jij had dit niet voorzien, maar ziet het achteraf niet als strijdig met zijn missie. X/politiek zijn routes om weerstand te verminderen of narratief te controleren. |
| Gevaar | Het gevaar zit in machtsconcentratie zonder voldoende tegenmacht. Innovatie kan omslaan in ontwrichting. De auteurs vragen: wie organiseert correctie als technologie sneller groeit dan instituties? | Het gevaar zit in de ondernemerslogica zelf: opportunisme, schaalvergroting en het ontwijken van belemmeringen zijn niet uitzonderingen, maar horen bij succesvolle ondernemers. Musk is de extreme variant. |
| Moreel oordeel | De auteurs willen niet primair oordelen over de man, maar een mechaniek blootleggen. Musk begrijpen is deze tijd begrijpen. | Jij wilt ook niet vervallen in “gek/genie”. Je zoekt een economische en machtsanalytische verklaring: wat zegt Musk over ondernemerschap, eigendom en publieke macht? |
| Breder patroon | Musk is geen uniek geval; zijn modi kunnen vaker voorkomen bij leiders in tijden van technologische versnelling en institutionele zwakte. | Musk is een casus van bredere thema’s uit je blogs: ondernemersmythe, technofeodalisme, eigendom, infrastructuurmacht, publieke opinie en meritocratische heldenverering. |
Evaluatie: waar jouw route sterk is
Jouw sterkste punt is dat je continuïteit ziet waar veel mensen vooral breuk zien. Veel commentaar op Musk blijft steken in: vroeger was hij inspirerend, nu is hij gevaarlijk. Jij zegt subtieler: misschien is hij niet fundamenteel veranderd, maar is dezelfde missie in een andere fase terechtgekomen. De auteurs geven je daarvoor een bruikbaar schema. Hun model helpt om jouw gedachte preciezer te maken: Musk is niet van missie veranderd; hij is van modus veranderd.
Het boek voegt vooral drie dingen toe.
Ten eerste: aandacht als zelfstandige macht. In jouw oude insteek is aandacht vooral functioneel: aandacht helpt om kapitaal, talent en steun te krijgen. Bij de auteurs wordt aandacht zelf een speelveld. X/Twitter is dan niet alleen een middel, maar een machtsinfrastructuur.
Ten tweede: de Heerser-laag. Jij ziet Musk vooral als bouwer met een groot plan. Het boek zegt: let ook op de machtstechniek. De Heerser controleert het speelveld, concentreert macht en verwijdert wat tegenwerkt. Dat past goed bij jouw thema eigendom/macht.
Ten derde: tegenmacht. De auteurs eindigen nadrukkelijk met de vraag wat er gebeurt wanneer macht sneller groeit dan correctie. Dat sluit aan op jouw belangstelling voor instituties, economie en publieke belangen. Hier kun jij sterker worden dan het boek: jij kunt laten zien dat dit niet alleen een leiderschapsprobleem is, maar ook een eigendoms- en marktprobleem.
Mogelijke aanvullingen voor jouw route
1. Van missie naar infrastructuurmacht
Je oude vraag was: hoe hangen PayPal, SpaceX, Tesla, Starlink en AI samen? De nieuwe vraag kan worden:
Wanneer verandert een missiegedreven ondernemer in een private beheerder van publieke infrastructuur?
Daarmee verbind je Musk direct aan jouw bredere thema’s. Tesla is niet alleen auto. Starlink is niet alleen internet. X is niet alleen media. xAI is niet alleen AI. Samen vormen ze toegangspoorten tot mobiliteit, energie, data, publieke opinie, connectiviteit en geopolitiek.
2. Opportunisme niet als karakterfout, maar als ondernemersfunctie
Je zin “opportunisme is eigen aan alle goede ondernemers” is sterk. Die zou ik niet afzwakken, maar juist theoretisch maken. Dan wordt Musk niet iemand die “ineens opportunistisch” is geworden. Hij is een ondernemer die doet wat ondernemers in jouw analyse vaak doen: kansen zoeken, regels buigen, frictie vermijden, tegenmacht omzeilen en markten naar zich toetrekken. De ongemakkelijke conclusie is dan:
We prijzen ondernemers zolang ze oude markten slopen, maar schrikken als ze ook publieke instituties als marktbelemmering gaan behandelen.
3. De heldenmythe als valkuil
Hier kun je je eigen oude fascinatie eerlijk gebruiken. Eerst zie je de Superheld: de raketten, de elektrische auto, het grote verhaal. Daarna blijkt dat dezelfde heldenmythe een vrijbrief kan worden. Mogelijke formulering: De held wordt gevaarlijk op het moment dat hij zelf gaat geloven dat tegenstand geen correctie is, maar verraad aan de toekomst.
4. Musk als test voor technofeodalisme
Bij Varoufakis gaat het om nieuwe machtsposities rond platforms, data en toegang. Musk is daarvoor een perfecte casus, omdat hij niet alleen een platform bezit, maar meerdere lagen van infrastructuur combineert: fysieke productie, satellieten, AI, data, media en kapitaal. Je kunt Musk dus lezen als overgangsfiguur: Niet de kapitalist die alleen winst zoekt, maar de technofeodale heer die toegang, narratief en infrastructuur beheert.
Indrukwekkend overzicht! Hoeveel mensen zijn er geweest (op aarde) die zoveel invloed hebben gehad met quasi-rechtstreekse bemoeienis en dat vanuit een nul-positie in Zuid-Afrika.
Niet alleen rijkdom, niet alleen beroemdheid, niet alleen ondernemerschap, maar quasi-rechtstreekse bemoeienis met sleutelgebieden van de beschaving: ruimtevaart, defensie, satellieten, energie, AI, publieke opinie, data, infrastructuur en politiek. De infographic uit Musk Modus vat dat sterk samen als: verticale integratie, horizontale invloed, exponentiële impact. Mijn voorlopige antwoord: heel weinig. Misschien een handvol in de moderne geschiedenis. Maar Musk is tegelijk ook lastig te vergelijken, omdat zijn macht niet primair uit een staat, kerk, leger of dynastie komt, maar uit een combinatie van bedrijven, platforms, infrastructuur, kapitaal, media-aandacht en technologische afhankelijkheid.
| Persoon/type | Overeenkomst met Musk | Belangrijk verschil |
|---|---|---|
| Alexander de Grote / Napoleon | Enorme persoonlijke invloed, wereldveroverende ambitie, directe greep op politiek en oorlog | Hun macht liep via leger en staat; Musk werkt via bedrijven, technologie en infrastructuur |
| Columbus / ontdekkingsreizigers | Nieuwe wereldbeelden, expansie, kolonisatieverbeelding | Zij waren afhankelijk van vorsten; Musk bouwt deels zijn eigen lanceer-, satelliet- en financieringsmacht |
| Edison / Tesla / Ford | Technologische doorbraken, industrie veranderen, mythevorming rond de uitvinder-ondernemer | Zij beheersten minder tegelijk: geen sociaal platform, satellietnetwerk, AI-bedrijf en geopolitieke infrastructuur |
| Rockefeller / Carnegie / Vanderbilt | Private concentratie van infrastructuurmacht: olie, staal, spoorwegen | Zij hadden enorme economische macht, maar minder directe greep op publieke opinie en mondiale communicatie |
| Howard Hughes | Excentrieke superondernemer, luchtvaart, technologie, media, persoonlijke mythologie | Hughes was invloedrijk, maar niet op dezelfde schaal van mondiale systeemdomeinen |
| Bill Gates / Steve Jobs | Technologie, platformmacht, culturele invloed, bedrijf als wereldvormer | Gates en Jobs raakten minder rechtstreeks aan defensie, satellieten, ruimtevaart en geopolitiek |
| Jeff Bezos | E-commerce, cloud, ruimtevaart, media-eigendom, logistieke macht | Bezos is misschien het dichtstbij qua infrastructuur, maar minder persoonlijk-politiek en minder publiek ontregelend |
| Mark Zuckerberg | Platformmacht, publieke opinie, sociale infrastructuur | Minder breed industrieel: geen raketten, auto’s, satellieten, energie en fysieke infrastructuur |
| Xi Jinping / Poetin / Trump | Directe politieke macht, media-effect, geopolitieke impact | Zij vertrekken vanuit staat/politiek; Musk vanuit privaat ondernemerschap |
Wat Musk uitzonderlijk maakt
Musk combineert vijf soorten macht die historisch vaak gescheiden waren:
- Industrieel: Tesla, batterijen, productie, auto-industrie.
- Infrastructureel: Starlink, laadnetwerken, tunnels, satellieten.
- Geopolitiek/defensie: SpaceX en Starlink raken direct aan oorlog, communicatie en nationale veiligheid.
- Media/narratief: X als platform voor publieke opinie en politieke beïnvloeding.
- Toekomstmacht: AI, Neuralink, ruimtevaart, mens-machine, Mars.
Dat is zeldzaam. De oude tycoons hadden vaak één infrastructuurlaag: olie, spoor, staal, telecom, software. Musk stapelt meerdere lagen op elkaar. Daardoor wordt hij geen gewone ondernemer meer, maar bijna een private systeembouwer.
En dan dat “nul-positie in Zuid-Afrika”
Daar zit een mythisch element in, maar ook een nuance. “Nul-positie” is retorisch sterk, maar historisch moet je oppassen: Musk kwam niet uit een absoluut kansloze positie. Hij kwam wel van de periferie van Silicon Valley, niet uit een Amerikaanse dynastie, niet uit Washington, niet uit Wall Street als gevestigde macht. Zijn route is daarom interessanter als: van buitenstaander tot private beheerder van beschavingsinfrastructuur. Dat is sterker en preciezer dan “van niets naar alles”.
Mijn antwoord: bijna niemand. De beste vergelijkingen zijn Rockefeller, Ford, Edison, Hughes, Bezos en Zuckerberg — maar geen van hen combineerde zó zichtbaar de rollen van uitvinder, industrieel, mediamagnaat, infrastructuurbeheerder, geopolitieke actor, politieke agitator en toekomstprofeet. Daarom is Musk niet alleen “een ondernemer met rare trekjes”. Hij is een nieuw type machtsfiguur: de private wereldbouwer.
