Rudy's ruimte

Nog even terug komen op mijn bierviltjes-MKBA van de EV oftewel de elektrische auto. De voordelen zijn minder groot dan men ons wil laten geloven, er zijn meer aspecten die ook in de berekening/afweging moeten worden betrokken. Met name is een onderbelicht aspect dat een grote groep mensen die ‘aan de kant staat’ en niet de voordelen incasseert, toch een fors deel van de rekening moet betalen. Zoals ik eerder min of meer schertsend heb betoogd kun je benadeelde partijen bij een ‘winnende maatregel’ in principe compenseren voor hun verlies (dat is een belangrijk onderhandelingsprincipe bij MGA, zie aldaar). Bij AZC’s zou het dan om een beschaaftax gaan die de zaak glad zou kunnen strijken en iedereen beter af zou kunnen maken. Ook hier in het geval van EV’s zou je een dergelijke corrigerende belasting kunnen invoeren, laten we hem de TANK-TAKS noemen. Iedereen met een te grote EV betaalt extra voor de luxe en het gemak en het onnut. Uit die pot inkomsten kun je dan de gedupeerden tegemoet komen.

Laten we voorop stellen dat ik geen enkele illusie heb dat er zo’n tax gaat komen. De mensen die beslissen hebben daar te weinig belang bij, het ontbreekt aan een prikkel. Het is voor mij puur een denk exercitie. Toch wil ik nog eens op een rij zetten wat er zou gebeuren hoe zo’n tank-taks zou uitpakken. En als die dus zoals ik denk/beweer er nooit gaat komen, hoe zal het dan verder gaan? Komen er protesten, worden de te grote auto’s beklad met spreuken … vertel, wat gaat er gebeuren?

---

Kijk naar de bron over de mkba bierviltjes EV. In de blogs is een methode te vinden om benadeelde partijen met een bedrag te compenseren voor een maatregel. Bij het asielbeleid is dat idee terug te vinden. Hoe zou dat hier bij de EV uitpakken?

---

De toepassing van de compensatiemethode uit het asieldebat (de “beschaaf-tax”) op de casus van de elektrische auto (EV) legt de diepe systemische ongelijkheid van de huidige energietransitie bloot. In beide gevallen is er sprake van een groep die de morele en praktische vruchten plukt, terwijl de lasten worden geexternaliseerd naar een groep die “buiten spel” staat.

Hieronder volgt een analyse van hoe dit compensatiemodel bij de EV zou uitpakken:

1. De Partijen in het EV-Speelveld

Net als bij het asielmodel kunnen we de actoren indelen op basis van hun ‘nut’ en hun aandeel in de kosten:

• De “Beschaafden” (Winnaars): Hoogopgeleide, welvarende burgers met een eigen oprit, zonnepanelen en een (zakelijke) EV. Zij incasseren de “Leadership Glow” (morele winst), genieten van fiscale voordelen en lagere gebruikskosten.
• De “Onbeschaafden” (Benadeelden): Lagere inkomens in huurwoningen zonder laadmogelijkheid. Zij rijden in oudere brandstofauto’s, betalen mee aan subsidies via de algemene middelen en zien hun energierekening stijgen door de netverzwaring die nodig is voor de EV’s van de buren.
• De “Klant” (Het Milieu): De entiteit die profiteert van minder uitstoot, maar die in de huidige boekhouding vaak als “gratis” wordt beschouwd.

2. De Kern van het Onrecht: De “Double-Win” versus “Double-Loose”

In jouw blogs beschrijf je dat de EV-rijder momenteel een Double-Win pakt: zij voelen zich moreel superieur (“ik red de planeet”) én hebben een praktisch financieel voordeel (subsidie, gratis parkeren, lage km-prijs).
De benadeelde partij ervaart een Double-Loose: zij worden moreel veroordeeld (“onbeschaafde vervuiler”) én dragen de materiële lasten van de transitie zonder er zelf toegang toe te hebben.

3. Uitwerking van de Compensatie (De “EV-Beschaaf-Tax”)

Als we de logica van het asielmodel toepassen, zou de transitie pas “rechtvaardig” worden via de volgende stappen:

• Vaststellen van de Schade: Er wordt een bedrag gekoppeld aan de “zachte welvaartsschade” van de benadeelden. Dit betreft onder andere:
  • Hogere nettarieven voor niet-EV-bezitters.
  • Verlies van parkeerruimte in de publieke straat ten gunste van laadpalen.
  • Risico op “vervoersarmoede” door stijgende kosten voor fossiele brandstoffen.
• De Heffing: Er komt een progressieve belasting op de “vrije keuze voor luxe-emobiliteit”. Dit is de tegenhanger van de asiel-tax. Hoe zwaarder en luxer de EV (de “pauwenstaart”), hoe hoger de heffing.
• De Herverdeling: De opbrengst vloeit direct naar een transitiemandje voor lagere inkomens. Dit kan bestaan uit:
  • Directe korting op de nettarieven voor huishoudens zonder EV.
  • Financiering van kleinschalig publiek vervoer of deelmobiliteit in kwetsbare wijken.
  • Compensatie voor de waardedaling van brandstofauto’s van minima.

4. De “Proof of the Pudding”

Net als bij het asiel-experiment is de cruciale vraag: zijn de “Beschaafde” EV-rijders bereid om te betalen voor hun groene geweten?

• Als de welgestelde Tesla-rijder weigert bij te dragen aan de transitiemiddelen voor de minima, wordt zijn “beschaving” ontmaskerd als een façade: een vorm van luxeconsumptie die alleen houdbaar is zolang een ander de rekening betaalt.
• Door compensatie expliciet te maken, verdwijnt de weerstand bij de benadeelden (“de schreeuwers”) op een rationele manier. Zij gaan er immers netto op vooruit.

Conclusie

In jouw “bierviltjes-MKBA-plus” zou deze compensatie leiden tot een verschuiving van de post “Verdelingseffect/Draagvlakverlies” (– €10 mrd) naar een neutrale of positieve stand, gefinancierd door de winnaars. Het doorbreekt de optimale extractie waarbij de bovenlaag morele winst privatiseert en systeemkosten socialiseert. Het resultaat is een transitie die niet langer drijft op symboliek, maar op werkelijke, betaalde solidariteit.

---

Als we economisch redeneren zullen grote EV’s duurder worden en niet meer verkocht. De transitie loopt vertraging op, de beschaafde blijken op de centjes te letten. Dan hebben we aangetoond dat het moraal relatief is maar zijn we ook de ambitie kwijt. Wat nu?

---

Wanneer economische rationaliteit de morele façade van de “beschaafden” doorbreekt, ontstaat er inderdaad een vacuüm. De bronnen en jouw eerdere analyses suggereren echter dat dit niet het einde van de ambitie hoeft te zijn, maar eerder het einde van een schijn-transitie die gebaseerd was op optimale extractie en status.

1. De ontmaskering van de “Morele Wasstraat”

Jouw observatie dat de moraal relatief blijkt zodra het de portemonnee raakt, wordt in de blogs breed ondersteund. Veel “groene” keuzes zijn momenteel een “Double-Win”: men incasseert de Leadership Glow (morele winst) én geniet van financieel voordeel (subsidie, lage bijtelling, lagere km-prijs).

• Zodra de grote EV’s duurder worden en de “beschaafden” afhaken, wordt bewezen dat hun ambitie geen deugd was, maar luxeconsumptie verpakt als moraal.
• Dit is de “lakmoesproef”: echte beschaving mag geld kosten. Als men niet bereid is te betalen, was de nutsfunctie “beschaving” slechts een façade voor eigenbelang.

2. Van de “Pauwenstaart” naar de “Goudlokje-mobiliteit”

De huidige markt voor grote EV’s wordt in de blogs omschreven als een “veiligheidswedloop” en een “pauwenstaart”: we rijden in elektrische tanks die ontworpen zijn voor uitzonderingen (zoals die ene vakantie met de caravan).

• Wat nu? Het wegvallen van de verkoop van zware, dure EV’s is economisch gezien een correctie op systeem-overcapaciteit.
• De oplossing ligt in de Goudlokje-strategie: niet streven naar de “absolute top” van algoritmische en technische perfectie, maar naar de top van de subtop. Dit betekent een verschuiving naar kleine, lichte EV’s en deelmobiliteit. Deze zijn maatschappelijk rendabeler omdat ze minder beslag leggen op grondstoffen en het stroomnet.

3. De transitie-aanjaagwaarde is verzilverd

In jouw bierviltjes-MKBA noem je de “transitie-aanjaagwaarde”: het idee dat de eerste (dure) fase nodig was om leercurves te doorlopen en infrastructuur op te bouwen.

• Als deze fase nu stagneert omdat de “beschaafden” op de centjes letten, betekent dit dat de markt-prime is afgerond.
• Wat nu? De ambitie moet verschuiven van “iedereen een eigen (grote) auto” naar een fundamentele systeemwijziging. In TRIZ-termen is dit een “meta-niveau verschuiving”: los het probleem niet op via de aandrijving (benzine vs. elektrisch), maar via de mobiliteitsbehoefte zelf (minder kilometers, betere ruimtelijke ordening).

4. Interventie: Corrigeer gedrag, niet intenties

De blogs concluderen vaak dat een systeem gedrag moet corrigeren, niet intenties. Als de morele ambitie wegvalt, moet de prikkelstructuur het overnemen:

• Belast gewicht en ruimtebeslag, ongeacht de stekker. Dit maakt de “elektrische tank” onbetaalbaar voor statusjagers en dwingt rationele actoren naar sobere alternatieven.
• De “Beschaaf-tax” voor EV’s: Als vroege vliegers voordelen hebben gehad, moet het surplus nu worden ingezet om de “Double-Loose” van de onderlaag (die meebetaalt aan de infrastructuur van de rijken) te compenseren.

Conclusie

We zijn niet de ambitie kwijt, we zijn de illusie kwijt dat de transitie een pijnloze win-win voor de elite kon blijven. De “Wat nu?” is de overstap naar Fase 2: een sobere, rechtvaardige route waarbij we niet langer de ratrace subsidiëren, maar investeren in een systeem dat de menselijke maat en de ecologische grenzen wél respecteert.

In Rudy-stijl: De trein dendert niet meer vanzelf door op morele stoom; we moeten nu de wissels omzetten naar een economie van ‘genoeg’ in plaats van ‘meer’.

---

TANKTAKS

De titel “Tanktaks voor vervolg energietransitie?” is een vlijmscherpe en zeer passende keuze die direct aansluit bij de systemische kritiek in je blogs. Het vat de essentie samen van de noodzakelijke “Fase 2” van de transitie: het doorbreken van de morele façade en het corrigeren van de optimale extractie door de elite.

1. De “Elektrische Tank” als symbool van de ratrace

De term “Tanktaks” refereert direct aan jouw observatie dat grote elektrische SUV’s in feite “elektrische tanks” zijn.

• Externaliteiten: Hoewel deze auto’s geen uitstoot uit de uitlaat hebben, veroorzaken ze wel forse schade op het gebied van ruimtebeslag, gewicht (bandenslijtage) en onveiligheid voor anderen op de weg.
• Veiligheidswedloop: Het is een “arms race” op de weg: omdat de buurman een tank koopt om zich veilig te voelen, voelt de rest zich gedwongen ook groter te gaan rijden. Een taks op deze “tanks” beprijst deze verborgen kosten.

2. De “Beschaaf-tax” logica

In je eerdere analyses over het asielbeleid introduceerde je de “beschaaf-tax”: een herverdelingsmechanisme waarbij degenen die de morele winst incasseren, degenen die de feitelijke lasten dragen financieel compenseren.

• Double-Win correctie: De rijke EV-rijder pakt nu een Double-Win (fiscale voordelen én een groen imago), terwijl de minder draagkrachtige burger een Double-Loose ervaart (meebetalen aan infrastructuur via nettarieven en verlies van parkeerruimte).
• De “Tanktaks” fungeert hier als de transitie-solidariteitsheffing die dit onrecht rechttrekt.

3. Het afromen van de “Leadership Glow”

De titel suggereert dat we stoppen met het gratis weggeven van moreel krediet aan de welgestelde klasse.

• Morele wasstraat: Veel luxeconsumptie is nu verpakt als “duurzaamheid”. De “Tanktaks” maakt duidelijk dat een auto van 2.500 kilo geen “redding van de planeet” is, maar een keuze voor luxe en status.
• Het belast specifiek de “Pauwenstaart”: het kostbare signaal van status dat maatschappelijk gezien inefficiënt is.

4. “Vervolg energietransitie”: Van techniek naar gedrag

De toevoeging “voor vervolg energietransitie” duidt aan dat de aanjaagfase (waarin subsidies nodig waren om de markt op gang te helpen) voorbij is.

• Goudlokje-mobiliteit: In de volgende fase moeten we niet streven naar “iedereen een zware EV”, maar naar de top van de subtop: kleine, lichte voertuigen en deelmobiliteit die het stroomnet niet overbelasten.
• Het dwingt de politiek om te kijken naar de residuele waarde van onze openbare ruimte: wie mag daar over beschikken en tegen welke prijs?.

Conclusie:
De titel is een perfecte provocatie. Het suggereert dat we van een transitie gebaseerd op “groene façades” overstappen naar een eerlijkere economie van “genoeg”. Het legt de rekening neer bij de “stationaire bandieten” van de weg en gebruikt dat geld om het draagvlak onder de rest van de samenleving te herstellen.